Klik hier als je deel 1 van dit artikel nog niet gelezen hebt.
Het oude verbond en het onderscheid tussen goed en kwaad
Binnen het oude verbond krijgt het onderscheid tussen goed en kwaad concreet vorm in geboden, voorschriften en offers.
De wet ordent het leven van Israël en maakt zichtbaar wat recht en onrecht is. Wanneer grenzen worden overschreden, voorziet het verbond in wegen van herstel.
Daarmee vervult de wet een belangrijke functie binnen het Bijbelse verhaal.
Paulus maakt echter duidelijk dat deze functie niet het eindpunt is.
Hij schrijft:
“De wet is dus onze leermeester geweest tot Christus, opdat wij uit het geloof gerechtvaardigd zouden worden. Maar nu het geloof gekomen is, zijn wij niet meer onder een leermeester.”
(Galaten 3:24-25)
Voor leermeester gebruikt Paulus het Griekse woord paidagōgos: iemand die een kind begeleidt totdat het volwassen wordt.
De wet heeft dus een pedagogische functie.
Zij wijst vooruit.
Naar Christus.
Naar volwassenheid.
Naar een leven dat niet alleen van buitenaf wordt gereguleerd, maar van binnenuit door de Geest wordt vernieuwd.
Van uiterlijke ordening naar innerlijke vernieuwing
Wanneer het evangelie voornamelijk wordt verstaan vanuit juridische categorieën als overtreding, schuld en vrijspraak, kan een andere nieuwtestamentische beweging gemakkelijk minder zichtbaar worden.
Paulus spreekt namelijk voortdurend over vernieuwing van denken, wandelen in de Geest, Christus in ons en een nieuwe manier van leven.
Daar vindt een beweging plaats van buiten naar binnen.
Niet langer alleen een gebod dat zegt wat wij moeten doen.
Maar Gods Geest die ons van binnenuit vernieuwt.
Niet alleen regulering van gedrag.
Maar transformatie van de mens.
Dat is een wezenlijk aspect van het nieuwe verbond.
Jeremia sprak er al over:
“Ik zal Mijn wet in hun binnenste geven en zal die in hun hart schrijven.”
(Jeremia 31:33)
De werkelijkheid van Gods Koninkrijk wordt daarmee niet alleen iets waarnaar wij ons uiterlijk proberen te gedragen.
Het Christus-Leven wil van binnenuit gestalte krijgen.
Duisternis is niet hetzelfde als kwaad
Om de Bijbelse beeldtaal van Licht en duisternis goed te verstaan, is één onderscheid belangrijk.
Duisternis is niet automatisch hetzelfde als kwaad.
Genesis spreekt al over duisternis voordat er sprake is van menselijke zonde:
“De aarde nu was woest en leeg, en duisternis lag over de watervloed.”
(Genesis 1:2)
Daarom kunnen we niet iedere vermelding van duisternis eenvoudigweg vertalen met “kwaad”.
In de Bijbel kan duisternis verschillende betekenissen hebben.
Zij kan verwijzen naar wat verborgen is.
Naar wat nog niet zichtbaar geworden is.
Naar geestelijke blindheid.
Naar onwetendheid.
En ook naar een werkelijkheid waarin het kwaad werkzaam is.
De context bepaalt de betekenis.
Juist dat onderscheid is belangrijk voor het evangelie.
Want wanneer Johannes Christus het Licht noemt, gaat het om meer dan een moreel onderscheid tussen goede en slechte mensen.
Het Licht openbaart.
Het maakt zichtbaar.
Het opent ogen.
Verduisterd bewustzijn
Paulus spreekt over mensen die verduisterd zijn in hun verstand en vervreemd raken van het Leven van God door de onwetendheid die in hen is (Efeziërs 4:17-18).
Vanuit die taal kunnen we spreken over verduisterd bewustzijn.
In zo’n bewustzijn ervaren we de werkelijkheid gemakkelijk vanuit tegenstelling en afgescheidenheid.
Wij tegenover zij.
Goed tegenover slecht.
Heilig tegenover onheilig.
God tegenover mens.
Die tegenstellingen kunnen vervolgens onze hele manier van denken en leven kleuren.
Dat betekent niet dat het onderscheid tussen goed en kwaad verdwijnt.
Kwaad blijft kwaad.
Onrecht vraagt om begrenzing.
Liefde kan juist vragen dat we duidelijk onderscheid maken.
Maar het Christus-Licht nodigt ons uit om dieper te zien dan alleen de tegenstelling.
Om ook te ontdekken wat angst, vervreemding, gebondenheid en verduistering met mensen doen.
De wet als leerschool
Vanuit het bewustzijnsmodel van deze blog kunnen we de pedagogische functie van de wet ook zien als een fase waarin de mens sterk van buitenaf wordt geleid.
De wet wijst grenzen aan.
Zij leert onderscheiden.
Zij ordent het leven.
Maar Paulus wijst naar een volgende beweging.
Wanneer Christus centraal komt te staan, verschuift het accent naar een leven vanuit de Geest.
Niet omdat goed en kwaad er niet meer toe doen.
Maar omdat ware vernieuwing dieper gaat dan uiterlijke gehoorzaamheid.
Paulus schrijft:
“Maar u geheel anders: u hebt Christus leren kennen.”
(Efeziërs 4:20)
Christus leren kennen betekent een andere manier van zijn.
Een andere bron.
Een ander bewustzijn.
Een leven waarin Gods wil steeds meer van binnenuit gestalte krijgt.
Gods perspectief gaat verder dan regulering
De Bijbel gebruikt woorden als wet, schuld, oordeel en vergeving.
Die mogen we niet eenvoudig wegstrepen.
Maar Gods handelen laat zich er ook niet toe beperken.
In Christus wordt een bredere beweging zichtbaar:
bevrijding,
genezing,
vernieuwing,
verzoening,
leven vanuit de Geest,
en deelname aan Gods Koninkrijk.
God wil niet alleen gedrag corrigeren.
Hij vernieuwt de mens van binnenuit.
Het Christus-Licht schijnt in ons bewustzijn en brengt aan het Licht wat verduisterd was.
Daar begint metanoia.
Ons denken verandert.
Onze ogen gaan open.
En we leren steeds meer leven vanuit Christus in ons.
Wat het Christus-Licht kan bedekken
Hoewel Christus in ons aanwezig is, zijn wij ons daar niet altijd van bewust.
Ons zicht kan worden bedekt door angst.
Door oordeel.
Door ervaringen uit het verleden.
Door religieuze of culturele overtuigingen.
Door patronen van wij en zij.
Door een sterke gerichtheid op tekort, falen of gevaar.
Het probleem is dus niet eenvoudigweg “de wet”.
Het gaat dieper.
Ons hele bewustzijn kan worden gevormd door manieren van denken die ons zicht op Gods werkelijkheid beperken.
Daarom roept het evangelie ons voortdurend tot vernieuwing van denken.
Niet om een andere religieuze overtuiging aan te nemen.
Maar om onze geestelijke ogen steeds verder te laten openen voor het Christus-Licht.
Van regulering naar innerlijke vernieuwing
Jezus gebruikt het beeld van jonge wijn die nieuwe wijnzakken nodig heeft.
Dat beeld laat zien dat nieuw Leven ook om een vernieuwde manier van denken vraagt.
Het Koninkrijk van God kan niet worden gereduceerd tot uiterlijke regels.
De vrucht van de Geest ontstaat van binnenuit:
liefde,
vreugde,
vrede,
geduld,
vriendelijkheid,
goedheid,
geloof,
zachtmoedigheid,
zelfbeheersing.
Dat zijn geen eigenschappen die we uitsluitend van buitenaf kunnen afdwingen.
Ze groeien waar Gods Geest ruimte krijgt.
Waar het Christus-Licht ons bewustzijn vernieuwt, begint het Christus-Leven vanzelf steeds meer vrucht te dragen.
Waar onze aandacht op gericht is
Waar we onze aandacht op richten, beïnvloedt onze manier van kijken en leven.
Wanneer ons bewustzijn voortdurend beheerst wordt door schuld, angst, tekort of vijanddenken, gaan die werkelijkheden gemakkelijk onze waarneming kleuren.
Dat betekent niet dat we kwaad moeten negeren.
Jezus negeerde onrecht niet.
Liefde kan grenzen stellen.
Licht maakt juist zichtbaar wat in de duisternis verborgen blijft.
Maar het evangelie nodigt ons uit om onze aandacht niet door de duisternis te laten beheersen.
Paulus zegt:
“Bedenk de dingen die boven zijn, niet die op de aarde zijn.”
(Kolossenzen 3:2)
En:
“Alles wat waar is, alles wat eerbaar is, alles wat rechtvaardig is, alles wat rein is, alles wat lieflijk is (…) bedenk dat.”
(Filippenzen 4:8)
Waar onze blik zich richt op het Licht, verandert onze waarneming.
Het Licht verdrijft de duisternis
Johannes schrijft:
“En het Licht schijnt in de duisternis, en de duisternis heeft het niet begrepen.”
(Johannes 1:5)
Dat is een van de centrale bewegingen van het evangelie.
Niet alleen goed tegenover kwaad.
Maar Licht dat zichtbaar wordt waar duisternis is.
Waar het Licht doorbreekt, wordt zichtbaar wat verborgen lag.
Waar bewustzijn wordt verlicht, veranderen ook denken en handelen.
Waar Christus in ons zichtbaar wordt, ontstaat vrucht.
Daarom gaat de beweging van het evangelie dieper dan gedragsverandering.
Ze raakt de bron waaruit wij leven.
Van verduisterd bewustzijn naar Christus-bewustzijn.
Van uiterlijke regulering naar leven vanuit de Geest.
Van afgescheidenheid naar bewustwording van verbondenheid.
Goed en kwaad blijven bestaan
Leven vanuit het Licht betekent niet dat goed en kwaad niet meer onderscheiden hoeven te worden.
Juist vanuit Liefde leren we scherper zien wat leven brengt en wat leven beschadigt.
Maar we hoeven onszelf en anderen niet volledig te definiëren vanuit dat onderscheid.
Een mens is meer dan zijn goede of verkeerde gedrag.
Onder alle lagen van angst, verwonding en verduistering blijft het bestaan in God geworteld.
Daarom kan het Christus-Licht ook daar doorbreken waar wij misschien alleen nog duisternis zien.
Dat verandert onze manier van kijken.
Niet naïef.
Niet zonder onderscheid.
Maar vanuit hoop.
Leven vanuit het Koninkrijk hier en nu
Het Koninkrijk van God is hier en nu volledig aanwezig.
Wij hoeven het niet tot stand te brengen.
Maar onze ogen mogen ervoor opengaan.
Christus-bewustzijn betekent dat we steeds meer leren zien vanuit die werkelijkheid.
God is aanwezig.
Christus woont in ons.
De Geest werkt.
Liefde heeft het laatste woord.
En midden in een wereld waarin duisternis nog werkelijk wordt ervaren, kan het Licht zichtbaar worden.
Daar ligt de kern van metanoia.
Niet voortdurend proberen de duisternis te beheersen.
Maar ons denken laten vernieuwen zodat we vanuit het Licht leren leven.
Vanuit die innerlijke vernieuwing krijgt ook ons uiterlijke leven een andere gestalte.
Niet als opgelegde moraal.
Maar als vrucht van het Christus-Leven.
Van Licht naar Leven
De beweging van het evangelie is uiteindelijk een beweging naar Leven.
Het Christus-Licht opent onze ogen.
De Geest vernieuwt ons denken.
Het Koninkrijk wordt zichtbaar.
En wat van binnen begint, krijgt steeds meer gestalte in hoe wij leven.
Daarom schrijft Paulus:
“Als wij door de Geest leven, laten wij dan ook door de Geest wandelen.”
(Galaten 5:25)
Dat is de uitnodiging.
Niet ophouden onderscheid te maken tussen wat leven brengt en wat leven beschadigt.
Maar leren leven vanuit een diepere bron.
Niet vanuit angst.
Niet vanuit oordeel.
Niet vanuit afgescheidenheid.
Maar vanuit Christus in ons.
Zo wordt het Koninkrijk hier en nu zichtbaar.
Van duisternis naar Licht.
Van uiterlijke regulering naar innerlijke vernieuwing.
Van wet die van buitenaf aanwijst naar het Leven van de Geest dat van binnenuit vrucht draagt.
Totdat uiteindelijk iedere verduistering zal verdwijnen en:
God alles in allen zal zijn.
Reflectievragen
- Wat verandert er in jouw kijk op de Bijbel wanneer duisternis niet automatisch hetzelfde betekent als kwaad?
- Hoe beïnvloedt datgene waarop jij je aandacht richt jouw manier van denken en leven?
- Wat betekent het concreet voor jou om hier en nu vanuit de werkelijkheid van Gods Koninkrijk te leven?
Resoneert dit artikel bij je, of roept het vragen op?
Je bent van harte welkom om contact met ons op te nemen — we denken graag met je mee.
Samen bouwen aan bewustwording
Wil je helpen om deze boodschap verder te verspreiden? Met een vrijwillige bijdrage ondersteun je ons werk en maak je nieuwe artikelen mogelijk. Elke bijdrage, groot of klein, helpt ons enorm en wordt van harte gewaardeerd.
Wil je op de hoogte blijven van nieuwe artikelen?
Schrijf je dan hieronder in voor onze nieuwsbrief.