Wat bepaalt ons leven werkelijk?
Binnen de seculiere psychologie wordt ervan uitgegaan dat ervaringen en emoties worden opgeslagen in het onderbewustzijn. Zonder dat we ons daarvan bewust zijn, kunnen ze ons dagelijks leven beïnvloeden. Negatieve ervaringen en emoties uit het verleden zouden er zo voor kunnen zorgen dat we niet werkelijk tot onze bestemming komen.
Methoden als psychoanalyse en NLP proberen daarom door te dringen tot dit onderbewustzijn en oude patronen te doorbreken, zodat we ons leven bewuster kunnen vormgeven.
Vanuit de Bijbel kunnen we nog een ander perspectief ontdekken. Het diepste probleem van de mens ligt dan niet alleen in een verzameling verdrongen ervaringen, maar in een verduisterd bewustzijn waardoor we niet zien wie we werkelijk zijn en in welke goddelijke werkelijkheid we leven.
De mens als tempel van de Geest
In mijn blog Onze reis door de hemelse gewesten heb ik beschreven hoe we ons de hemelse gewesten — de geestelijke werkelijkheid — op grond van de Bijbel kunnen voorstellen. Ik ga die gedachtegang hier niet herhalen, maar gebruik dezelfde indeling in omgekeerde volgorde. De zogenoemde ‘derde hemel’ bevindt zich onderaan en de ‘eerste hemel’, het rijk van de duisternis, bovenaan.
Voor deze indeling gebruik ik een beeld dat Paulus zelf gebruikt: ons lichaam als tempel van de heilige Geest (1 Korintiërs 6:19). In het Grieks staat hier naos: het eigenlijke tempelgebouw. Dit bestond uit twee ruimten, het heilige en het heilige der heiligen, met daartussen het voorhangsel.
Dit tempelbeeld helpt ons begrijpen wat er in het bewustzijn van de mens gebeurt.
Het verduisterde bewustzijn en de oude mens
Vanuit ons verduisterde bewustzijn zijn we geneigd een tegenstelling te creëren tussen ons fysieke bestaan en God: het lichamelijke en het ego worden dan verbonden met ‘kwaad’, terwijl God tegenover ons als ‘goed’ wordt geplaatst.
Maar deze scheiding bestaat in werkelijkheid niet. Zij ontstaat in onze waarneming.
Zolang we ons identificeren met het op gedachten gebaseerde ego — wat Paulus de oude mens of het vlees noemt — leven we vanuit de sfeer van duisternis, onder de heerschappij van zonde en dood. We leven dan niet vanuit onze werkelijke identiteit, maar vanuit een werkelijkheid die door ons verduisterde bewustzijn wordt bepaald.
In het beeld van de tempel bevinden we ons dan in de voorhof.
Het oude verbond met de wet van Mozes vormt een schaduwbeeld van deze bestaanswijze onder de wet van zonde en dood. Hoewel ook het oude verbond een bepaalde heerlijkheid kende, noemt Paulus het de ‘bediening van de dood’ (2 Korintiërs 3:7).
Het onderbewustzijn en het collectieve verduisterde bewustzijn
Wat binnen de seculiere psychologie het onderbewustzijn wordt genoemd, kunnen we vanuit dit perspectief breder verstaan.
Ervaringen, herinneringen en emoties worden opgeslagen in ons geheugen en onze mind. Maar zolang onze mind gericht blijft op wat voor ogen is — de fysieke werkelijkheid, de mind of flesh — blijven we ons identificeren met het ego, de oude mens.
Zo ontstaat een vicieuze cirkel. Het collectieve verduisterde bewustzijn vormt als het ware de bril waardoor wij de werkelijkheid waarnemen. Vanuit die verduistering zien we vervolgens vooral datgene wat deze manier van waarnemen bevestigt.
Daardoor blijven we blind voor de geestelijke werkelijkheid die reeds aanwezig is.
“Toen de Farizeeën Jezus vroegen wanneer het Koninkrijk van God zou komen, antwoordde hij hun: De komst van het Koninkrijk van God laat zich niet aanwijzen, en men kan niet zeggen: ‘Kijk, hier is het!’ of: ‘Daar is het!’ Want zie, het Koninkrijk van God is binnen in u.” (Lukas 17:20–21)
Het Koninkrijk van God is binnen in ons
Het tempelbeeld wijst op bewustzijnslagen die vanuit het verduisterde bewustzijn nog voor ons verborgen kunnen zijn. Het heilige staat daarbij voor het Christus-bewustzijn: het bewust worden van Christus in ons en het leren zien van de werkelijkheid van Gods Koninkrijk.
Daarom riep Jezus mensen op tot bekering. Die bekering is geen reis naar een God buiten ons, maar een vernieuwing van ons denken en bewustzijn. Het gaat om het ontwaken voor de goddelijke werkelijkheid die reeds aanwezig is.
Vanuit het rijk van de duisternis hebben we geen zicht op het Koninkrijk van God. Daarom moet de blijde boodschap van het evangelie van het Koninkrijk ons bereiken.
“Zo is dan het geloof uit het horen, en het horen door het woord van Christus.” (Romeinen 10:17)
Het horen opent ons bewustzijn voor een werkelijkheid die er al is, maar die vanuit de verduistering niet wordt gezien.
Van de mind of flesh naar de mind of Christ
Bekering betekent dat onze mind niet langer wordt bepaald door de mind of flesh, maar steeds meer wordt afgestemd op de mind of Christ.
Binnen het beeld van de tempel bewegen we vanuit de voorhof naar het heilige. Het verduisterde bewustzijn maakt plaats voor Christus-bewustzijn. Onze geestelijke ogen gaan open voor het Koninkrijk van God dat hier en nu reeds aanwezig is.
Daarachter ligt het heilige der heiligen, dat verwijst naar de uiteindelijke voltooiing in God. God wordt in de Bijbel verbonden met een ontoegankelijk Licht (1 Timoteüs 6:16). In Hebreeën 12:29 wordt God daarom omschreven als een verterend vuur.
Dit heeft niets te maken met Gods toorn over onze zonden. Het beeld wijst op de intensiteit van het goddelijke Licht. Ons huidige lichaam van vlees en bloed kan die volle werkelijkheid nog niet dragen. Daarom schrijft Paulus dat vlees en bloed het Koninkrijk van God niet kunnen beërven (1 Korintiërs 15:50).
Van wedergeboorte naar verheerlijking
In Onze reis door de hemelse gewesten heb ik beschreven hoe deze beweging uiteindelijk voert tot het heilige der heiligen.
Het gaat om een proces van bewustwording en metamorfose. Door wedergeboorte gaan we leven vanuit het koninkrijk van het Licht: het heilige. Het verduisterde bewustzijn maakt steeds verder plaats voor het Christus-bewustzijn en het Christus-Leven wordt in ons zichtbaar.
Deze beweging vindt haar voltooiing in de verheerlijking of transfiguratie van ons lichaam. Het sterfelijke wordt dan volledig opgenomen in het goddelijke Leven. Zo wordt mogelijk wat voor vlees en bloed onmogelijk is: de volle participatie in de werkelijkheid van God.
De bedekking wordt weggenomen
Ik sluit af met een parafrase van 2 Korintiërs 3:15–18, waarin deze beweging van verduistering naar Licht treffend zichtbaar wordt:
“Ja, tot heden toe ligt, telkens wanneer het oude verbond, als beeld van het heilige, voorgelezen wordt, een bedekking (de identificatie met het ego) over hun hart (ons onderbewustzijn), maar telkens wanneer iemand zich tot de Here (Christus in ons) heeft bekeerd door de oude mens voor gekruisigd te houden, wordt de bedekking van de wet weggenomen. De Here nu is de Geest (Christus in ons); en waar de Geest des Heren is, is vrijheid. En wij allen, die met een aangezicht, waarop geen bedekking meer is, aanschouwen als in een spiegel — in ons heilige — de heerlijkheid van de Here (Christus in ons), waardoor onze fysieke gedaante veranderd wordt naar hetzelfde beeld, van heerlijkheid tot heerlijkheid, immers door de Here, die Geest is.” (parafrase van 2 Korintiërs 3:15–18)
De weg van duisternis naar Licht is daarmee geen reis naar een werkelijkheid buiten ons. Het is het zichtbaar worden van Christus in ons, waardoor onze ogen opengaan voor het Koninkrijk van God dat hier en nu reeds aanwezig is.
Reflectievragen
- In hoeverre wordt jouw kijk op jezelf nog bepaald door ervaringen, gedachten en overtuigingen waarmee je je bent gaan identificeren?
- Wat zou er veranderen wanneer je minder vanuit de mind of flesh en meer vanuit de mind of Christ zou leven?
- Waar zie je in jouw leven al iets zichtbaar worden van de beweging van duisternis naar Licht?
Resoneert dit artikel bij je, of roept het vragen op?
Je bent van harte welkom om contact met ons op te nemen — we denken graag met je mee.
Samen bouwen aan bewustwording
Wil je helpen om deze boodschap verder te verspreiden? Met een vrijwillige bijdrage ondersteun je ons werk en maak je nieuwe artikelen mogelijk. Elke bijdrage, groot of klein, helpt ons enorm en wordt van harte gewaardeerd.
Wil je op de hoogte blijven van nieuwe artikelen?
Schrijf je dan hieronder in voor onze nieuwsbrief.