In de Bijbel komen we regelmatig de begrippen ‘satan’ en ‘duivel’ tegen. Vaak worden deze woorden opgevat als aanduidingen van een persoonlijke bovennatuurlijke macht die tegenover God staat. Maar er is ook een andere manier om deze Bijbelse beelden te verstaan: als aanduidingen van het vleselijke denken dat zich tegen de werkelijkheid van Christus verzet.
De slang als beeld van misleiding
In Genesis 3 ontmoeten we de slang:
“De slang nu was het listigste van alle dieren des velds, die de HEERE God gemaakt had.” (Genesis 3:1)
In Openbaring verschijnt dit beeld opnieuw. Daar wordt de ‘slang van weleer’ verbonden met de duivel en satan:
“De grote draak werd op de aarde gegooid. Hij is de slang van weleer, die duivel of satan wordt genoemd en die de hele wereld misleidt.” (Openbaring 12:9)
Het sleutelwoord is hier misleiding. Het Hebreeuwse ha-satan betekent tegenstander en het Griekse diabolos kan worden vertaald met aanklager of verdeler. Beide begrippen wijzen op een werkelijkheid die zich tegen Christus keert en mensen door misleiding gevangenhoudt.
De overwinning op de aanklager
Openbaring beschrijft vervolgens hoe de macht van deze aanklager wordt doorbroken:
“En ik hoorde een luide stem in de hemel zeggen: Nu is gekomen de zaligheid, de kracht en het Koninkrijk van onze God en de macht van Zijn Christus, want de aanklager van onze broeders, die hen dag en nacht aanklaagde voor onze God, is neergeworpen. En zij hebben hem overwonnen door het bloed van het Lam.” (Openbaring 12:10-11)
Opvallend is dat hier staat dat zij hem hebben overwonnen door het bloed van het Lam. Het bloed verwijst naar de weg die Jezus zichtbaar heeft gemaakt: de weg waarop het oude bestaan sterft en een nieuwe werkelijkheid vanuit Christus openbaar wordt.
Hebreeën verbindt het bloed van Christus met de reiniging van het bewustzijn van dode werken:
“…hoeveel te meer zal het bloed van Christus, Die door de eeuwige Geest Zichzelf smetteloos aan God geofferd heeft, uw geweten reinigen van dode werken om de levende God te dienen!” (Hebreeën 9:14)
De overwinning voltrekt zich waar de mens niet langer leeft vanuit de oude, vleselijke bestaanswijze, maar vanuit het Christus-Leven.
De slang aan de paal
Deze lijn wordt zichtbaar in een opvallend Bijbels beeld. Tijdens de woestijnreis van Israël zegt God tegen Mozes:
“De HEERE zei tegen Mozes: Maak u een gifslang en zet hem op een staak. Het zal gebeuren dat ieder die gebeten is, in leven zal blijven, als hij daarnaar kijkt. Toen maakte Mozes een koperen slang en zette hem op de staak.” (Numeri 21:8-9)
Jezus betrekt dit beeld vervolgens op zichzelf:
“En zoals Mozes de slang in de woestijn verhoogd heeft, zo moet de Zoon des mensen verhoogd worden.” (Johannes 3:14)
De slang hoeft daarom niet letterlijk als een persoonlijke bovennatuurlijke entiteit te worden verstaan. In dit beeld wordt zichtbaar wat aan het kruis gebeurt: Jezus identificeert zich volledig met het menselijke bestaan onder de macht van vlees, zonde en dood. De ‘slang’ wordt verhoogd aan het hout.
Het kruis maakt daarmee zichtbaar wat met de oude mens moet gebeuren: hij wordt voor dood gehouden, zodat het Christus-Leven openbaar kan worden.
Satan als beeld van het vleselijke denken
Vanuit deze lijn kunnen ‘satan’ en ‘duivel’ worden verstaan als Bijbelse beelden van het vleselijke denken. Satan verwijst naar dat wat zich tegen Christus keert; de duivel naar dat wat aanklaagt, verdeelt en misleidt.
Deze werkelijkheid is niet alleen individueel. Het vleselijke denken krijgt ook collectief gestalte. Wanneer angst, vijandschap, beschuldiging en verdeeldheid zich in mensen vermenigvuldigen, ontstaat een collectieve werkelijkheid van duisternis die mensen beïnvloedt en gevangen kan houden.
Wat wij als een kwade macht ervaren, kan vanuit dit perspectief worden verstaan als de gezamenlijke werking van een verduisterd menselijk bewustzijn. De persoonlijke dimensie daarvan ligt in de mens zelf; de collectieve dimensie ontstaat waar dit denken zich vermenigvuldigt en versterkt.
Van het vlees naar het Christus-bewustzijn
De kruisiging van Jezus maakt de weg zichtbaar uit deze verduistering. Jezus identificeerde zich met het menselijke bestaan onder de macht van het vlees en werd als de slang aan het hout verhoogd. Daarmee werd zichtbaar wat de weg naar Leven inhoudt: het oude bestaan sterft en het Christus-Leven komt openbaar.
De boodschap van het kruis is daarom ook een oproep tot metamorfose: houd de oude mens voor dood en leef vanuit Christus in ons.
Dat was ook de betekenis die het avondmaal voor de eerste volgelingen van Jezus kreeg. Het bloed herinnerde hen aan hun participatie in deze weg van sterven en Leven. Zo kon de aanklager zijn macht verliezen en kon een nieuw bewustzijn ontstaan.
De werkelijke strijd vindt plaats in ons bewustzijn
Wanneer satan en de duivel worden verstaan als zelfstandige machten buiten onszelf, ligt het gevaar op de loer dat de werkelijke strijd buiten de mens wordt geplaatst. Maar de diepste verandering vindt plaats in ons bewustzijn.
Daar wordt zichtbaar vanuit welke werkelijkheid wij leven: vanuit het verduisterde denken van de oude mens of vanuit het Licht van Christus in ons.
Hoe meer het vleselijke denken zijn greep verliest, hoe minder kracht de werkelijkheid van aanklacht, angst en verdeeldheid krijgt. De overwinning op ‘satan’ is daarmee de overwinning op de oude mens en op het collectieve bewustzijn dat uit die oude bestaanswijze voortkomt.
Het gaat om een beweging van duisternis naar Licht, van vlees naar Geest, van dood naar Leven.
Christus in ons
Daar ligt uiteindelijk de betekenis van het kruis. De oude mens wordt voor dood gehouden, zodat zichtbaar kan worden wat dieper ligt: Christus in ons.
De weg van bevrijding is daarom niet gericht op een strijd tegen een bovennatuurlijke tegenstander buiten ons, maar op de metamorfose van ons bestaan. Naarmate het vleselijke denken zijn macht verliest, worden wij ons bewuster van onze Christus-identiteit en krijgt het Christus-Leven gestalte in ons.
“Werk aan uw eigen zaligheid met vrees en beven, want het is God, Die in u werkt zowel het willen als het werken, naar Zijn welbehagen.” (Filippenzen 2:12-13)
De overwinning begint waar de oude mens zijn zeggenschap verliest en Christus in ons steeds meer zichtbaar wordt.
Reflectievragen
- In welke gedachten herken je bij jezelf nog de stem van aanklacht, angst of verdeeldheid?
- Wat verandert er wanneer je ‘satan’ niet buiten jezelf zoekt, maar de strijd herkent als een beweging in je eigen bewustzijn?
- Wat betekent het voor jou om de oude mens voor dood te houden en steeds meer vanuit Christus in je te leven?
Klik hier voor het artikel De Waarheid maakt vrij.
Resoneert dit artikel bij je, of roept het vragen op?
Je bent van harte welkom om contact met ons op te nemen — we denken graag met je mee.
Samen bouwen aan bewustwording
Wil je helpen om deze boodschap verder te verspreiden? Met een vrijwillige bijdrage ondersteun je ons werk en maak je nieuwe artikelen mogelijk. Elke bijdrage, groot of klein, helpt ons enorm en wordt van harte gewaardeerd.
Wil je op de hoogte blijven van nieuwe artikelen?
Schrijf je dan hieronder in voor onze nieuwsbrief.
5 reacties op “Satan en de duivel: persoonlijke macht of beeld van het vleselijke denken?”
Even over dat stukje over het avondmaal. Is het echt zo dat we ons dan richten op het overwinnen van het ego/vlees? Want als ik avondmaal vier dan zet ik juist een intentie vanuit mijn ware Zelf waar ik die week aandacht aan geef om meer als Christus te zijn.
Ik ervaar dat als the next step. Ik vind het dood vermoeiend om maar met dat kruis bezig te zijn/ vlees.
Alles wat aandacht krijgt groeit. Dus dan maar me richten op het versterken en naleven van mijn Christus bewustzijn. Snap je?
Hallo Laura, het avondmaal was primair een inzetting voor de joden die destijds door de boodschap van Jezus en Paulus tot bekering waren gekomen. Paulus schrijft in 1 Kor.11:26 over het avondmaal: “Verkondig de dood van de Heer, totdat hij komt”. Het ‘komen van de Heer’ had betrekking op 70AD. Het avondmaal was m.i. vooral bedoeld om in de zware tijd waarin men leefde (vervolging) te volharden en de hoop te blijven vestigen op datgene wat voor hen lag, de ‘opname’ in Gods heerlijkheid. De dood van de Heer was een verwijzing naar het voor dood houden van het vlees. Het is het vlees/ego dat zich zorgen maakt en waardoor men de moed kan verliezen, waardoor men zou verslappen. Het was dus heel praktisch.
Hoewel ik niet geloof dat de opdracht om geregeld avondmaal te vieren voor ons vandaag de dag bestemd is, kan het uiteraard geen kwaad om hier in onze tijd ook geregeld bij stil te staan. In tegenstelling tot wat je schrijft (maar met dat kruis/vlees bezig te zijn) is het juist de bedoeling dat je door het even stilstaan bij het kruis, het vlees voor gekruisigd/dood gaat houden. Dus er juist geen aandacht en energie meer aan schenken. Je zou zelf ook iets anders kunnen bedenken, als reminder, als dat beter werkt voor je.
Jouw artikel bevestigt wat ik al een hele tijd vermoedde. Zelf heb ik een tijd lang de Draak aanbeden. Dit was puur een symbool voor zelfverwerkelijking. Egocentrisch denken en gericht op mij eigen succes. Later belandde ik in een ‘angstpsychose’ waarbij ik ‘de oude slang’ kon zien in de ogen van mijn vader. Ik zag een spiegeling van mijn eigen afgronden. De slang lag niet buiten mezelf maar is de verstrengeling van mijn eigen harteswezen.
Deze en andere ervaringen hebben een diepe indruk op me achter gelaten en helpen me begrijpen dat er geen kwade macht buiten onszelf is. Het blijft echter ontzettend lastig om los te komen van het beeld van de duivel, die grote boeman die op onze ziel jaagt.
Efeze 6:11-12 HSV
[11] Bekleed u met de hele wapenrusting van God, opdat u stand kunt houden tegen de listige verleidingen van de duivel. [12] Want wij hebben de strijd niet tegen vlees en bloed, maar tegen de overheden, tegen de machten, tegen de wereldbeheersers van de duisternis van dit tijdperk, tegen de geestelijke machten van het kwaad in de hemelse gewesten.
https://bible.com/bible/1990/eph.6.11.HSV
Hoe zie je deze tekst als satan geen persoon is? Geloven jullie niet in gevallen engelen en andere engelen?
Dag Joanne, dankjewel voor je bericht en je vragen!
Laat ik met het laatste gedeelte beginnen. Ja, wij geloven in engelen. Engelen zijn geestelijke wezens zonder lichaam van vlees en bloed. Wij mensen van vlees en bloed zijn de “gevallen” engelen. Christenen denken bij “gevallen” doorgaans aan zonde, in de zin van foute dingen doen. Daar is in de grondtalen van de Bijbel echter geen sprake van. De “val” heeft alles te maken met onze staat van bewustzijn. Door de val in bewustzijn heeft de engel (het geestelijke wezen) die wij in werkelijkheid zijn, een fysiek lichaam van vlees en bloed aangenomen. Zodoende bestaat de mens uit geest, ziel en lichaam. Dat een derde van de engelen is “gevallen” verwijst naar ons lichaam van vlees en bloed (een derde van wie we als mens zijn; naast ziel en geest) die in de “gevallen” staat verkeerd. Zolang we daarin verblijven missen we ons doel, de essentie van zonde.
Dan nu naar Efeziërs 6:11,12. Je kunt deze teksten letterlijk lezen en figuurlijk. Wij lezen deze teksten figuurlijk, waarbij het bij het begrip “duivel” (Grieks: diabolos) om de aanklager gaat. De vleselijke gedachten van de mens klagen ons aan, omdat het vlees gericht is op de buitenkant, op ons gedrag. Christus in ons is echter gericht op wie we werkelijk zijn, geestelijke wezens (engelen), die naar Gods evenbeeld en gelijkenis (Geest) geschapen zijn. Het vlees keert zich tegen Christus in ons, vandaar het begrip “antichrist”, waarbij het ook om het vlees van de mens gaat. Als je Efeziërs 6 verder leest, dan zie je dat alle onderdelen van de geestelijke wapenrusting gericht zijn op wat we denken en spreken. De strijd vindt plaats in ons denken.
De wapenrusting bestaat uit waarheid, gerechtigheid, evangelie, geloof, verlossing en het Woord van God. Allemaal gericht op het standhouden in onze ware identiteit als mens.
Dit is hoe ik het ziet. Kun je daar wat mee?
Zegengroet, Peter Overduin