De spanning tussen Gods goedheid en het bestaan van kwaad
Wanneer we spreken over God als de Ene Bron van alles — volmaakte Liefde, goedheid en rechtvaardigheid — ontstaat er een fundamentele vraag:
Hoe verhoudt het kwaad zich dan tot deze oorsprong?
Als God volmaakte Liefde, goedheid en rechtvaardigheid is, en tegelijk de Bron is van alles wat bestaat, dan zou alles wat uit God voortkomt dezelfde kwaliteit moeten dragen: volmaakte Liefde en goedheid. God noemde zijn schepping dan ook goed — en de mens zelfs zeer goed. Sterker nog, de mens is geschapen naar Gods evenbeeld en gelijkenis, wat impliceert dat wij in onze oorsprong delen in diezelfde goddelijke natuur.
Maar als dit waar is, hoe verklaren we dan het bestaan van kwaad? Waar komt het vandaan?
De theorie van de gevallen engel onder de loep
Een bekende verklaring is dat het kwaad zijn oorsprong vindt in een gevallen engel, die de mens verleidde en zo het kwaad in de wereld bracht. Op basis van bepaalde Bijbelinterpretaties lijkt deze gedachte aannemelijk.
Toch roept deze theorie fundamentele vragen op.
- Als deze engel uit God is voortgekomen,
- dan moet ook hij oorspronkelijk volmaakte Liefde en goedheid zijn geweest.
- Maar hoe kan een wezen van volmaakte Liefde en goedheid omslaan in het ultieme kwaad?
Dat zou alleen kunnen als er al iets van kwaad in die engel aanwezig was. Maar als dat zo is, dan zou dat kwaad uiteindelijk ook zijn oorsprong in God moeten hebben, aangezien God de Bron van alles is — ook van engelen. Daarmee zou het kwaad dus uit God zelf zijn voortgekomen.
En dat staat haaks op het uitgangspunt dat God volmaakte Liefde is.
Als de theorie van de gevallen engel niet klopt, dan roept dat opnieuw de vraag op: waar komt het kwaad dan wél vandaan? En kunnen we in dat licht nog spreken van ‘erfzonde’ (original sin), of ligt ‘oorspronkelijke goedheid’ (original goodness) meer voor de hand?
De vrije wil als verklaring — en haar grenzen
Een andere veelgehoorde verklaring is dat God de mens een vrije wil heeft gegeven, zodat hij kan kiezen tussen goed (God) en kwaad (afkeer van God). Deze vrijheid zou noodzakelijk zijn om liefde echt en vrijwillig te laten zijn. God zou namelijk niet willen dat we als “robots” voor hem kiezen.
Op het eerste gezicht klinkt dit overtuigend, maar ook hier ontstaan vragen wanneer we het doordenken.
- Als de mens geschapen is naar Gods evenbeeld
- en God volmaakte Liefde is,
- dan zou de natuurlijke beweging van de mens juist in lijn zijn met die Liefde — dan ligt het voor de hand dat de mens vanuit die natuur spontaan voor God kiest.
In die oorspronkelijke staat zou het zelfs niet mogelijk zijn om vanuit verkeerde intenties te kiezen, juist omdat de mens geen robot is, maar een weerspiegeling van Gods eigen wezen.
Waarom zou een wezen dat in essentie Liefde is, kiezen tegen diezelfde Liefde in?
Ook deze theorie geeft dus geen sluitend antwoord op de oorsprong van het kwaad zoals wij dat ervaren.
Een ander perspectief: verduisterd bewustzijn
Vanuit het perspectief van bewustwording ontstaat er een ander zicht op deze vraag:
Het kwaad is geen zelfstandige werkelijkheid, maar het gevolg van een verduisterd bewustzijn.
Met andere woorden:
- De mens is in zijn oorsprong één met God (Liefde)
- Maar ervaart deze eenheid niet, doordat het bewustzijn verduisterd is geraakt
- Vanuit deze verduistering ontstaat een waarneming van scheiding
- En vanuit die ervaring van scheiding ontstaan angst, tekort en verdeeldheid
Wat wij “kwaad” noemen, is dan geen oorsprong, maar een gevolg van een manier van waarnemen.
De vraag naar de hel in het licht van rechtvaardigheid
Als de oorsprong van het kwaad al zoveel vragen oproept, dan geldt dat des te meer voor het idee van een eeuwige hel. De gedachte dat mensen — op basis van keuzes die zij tijdens hun leven maken — voor eeuwig zouden moeten lijden, roept diepe vragen op over rechtvaardigheid.
De vraag is niet alleen óf een hel bestaat, maar vooral:
Hoe rechtvaardig is een eeuwige straf binnen een werkelijkheid die voortkomt uit volmaakte Liefde?
Dit roept serieuze vragen op:
- Hoe vrij zijn keuzes die gevormd zijn door opvoeding, overtuigingen, ervaringen en wat mensen is aangedaan? Keuzes worden immers niet in een vacuüm gemaakt.
- Wat als het beeld van God en zichzelf gekleurd is door pijn, angst, verdriet en onwetendheid?
- Hoe rechtvaardig is eeuwig lijden als gevolg van tijdelijke omstandigheden?
- En hoe verhoudt dat zich tot een God van liefde en rechtvaardigheid?
In hoeverre kun je iemand dan volledig verantwoordelijk houden voor die ‘verkeerde’ keuzes?
En nog fundamenteler:
Hoe verhoudt een eeuwige straf zich tot een God die onvoorwaardelijke Liefde is?
Vanuit het perspectief van bewustzijn ontstaat een andere kijk:
De “hel” is geen plaats waar God mensen naartoe stuurt, maar een toestand van bewustzijn waarin afgescheidenheid, angst en pijn worden ervaren.
Niet als straf — maar als gevolg van een manier van denken en waarnemen.
Van oordeel naar bewustwording
Vanuit het perspectief van bewustzijn verschuift de vraag:
Niet: “Hoe wordt kwaad gestraft?”
Maar: “Hoe wordt verduistering opgeheven?”
De weg die de Bijbel laat zien, is geen weg van veroordeling, maar van:
- bewustwording
- bekering (vernieuwing van denken)
- en het opnieuw leren zien van wie wij in wezen zijn
Niet als afgescheiden wezens, maar als dragers van het goddelijke Leven.
Een uitnodiging tot herziening van ons denken
Deze vragen nodigen uit om dieper te kijken. Niet alleen naar traditionele verklaringen, maar naar de onderliggende aannames over God, mens en bewustzijn.
Misschien ligt de sleutel niet in het zoeken naar een oorsprong van kwaad buiten ons, maar in het begrijpen van de staat van bewustzijn van waaruit wij de werkelijkheid waarnemen en interpreteren.
Een andere manier van kijken
Wanneer we het kwaad niet langer zien als iets dat een zelfstandige oorsprong heeft, maar als een gevolg van verduisterd bewustzijn, verandert ook ons beeld van God, van de mens — en van verlossing.
Dan verschuift het perspectief:
- van schuld naar inzicht
- van straf naar herstel
- van scheiding naar eenheid
En ontstaat er ruimte voor een dieper vertrouwen:
Dat wat uit God voortkomt, zal uiteindelijk ook weer tot God komen.
Conclusie: geen oorsprong van kwaad, maar een uitnodiging tot bewustwording
De vraag naar de oorsprong van het kwaad leidt uiteindelijk niet naar een externe oorzaak, maar naar een dieper inzicht:
- De schepping is goed
- De mens is goed
- God is goed
Het kwaad dat wij ervaren, lijkt voort te komen uit een beperkte manier van waarnemen — niet uit de Bron zelf.
En dat opent een hoopvol perspectief:
Als het probleem ligt in hoe we zien, ligt de oplossing in bewustwording.
Reflectievragen
- Wat betekent het voor jouw wereldbeeld als de mens in oorsprong goed is?
- Hoe kijk je naar het idee dat kwaad voortkomt uit een manier van waarnemen?
- Wat doet het met je beeld van God als er geen sprake is van een eeuwige hel als straf?
- In hoeverre herken je in je eigen leven het verschil tussen angst (duisternis) en inzicht (licht)?
- Wat zou er veranderen als bewustwording de sleutel blijkt te zijn tot hoe jij de werkelijkheid ervaart?
Resoneert dit artikel bij je, of roept het vragen op?
Je bent van harte welkom om contact op te nemen — we denken graag met je mee.
Wil je ons werk ondersteunen zodat we dit soort artikelen kunnen blijven delen? Een vrijwillige bijdrage is altijd welkom:
NL94 ASNB 0932 1927 50 t.n.v. P. Overduin
Wil je op de hoogte blijven van nieuwe artikelen?
Schrijf je dan hieronder in voor onze blog / infomail.