Click here for the English version of this article.
Bevrijding als rode draad door de Bijbel
Het thema dat als een rode draad door het Oude Testament loopt, is bevrijding. Dat zien we op tal van plaatsen terug. In de moederbelofte wordt al aangekondigd dat de mens bevrijd zal worden van de invloed van de slang. Noach en de zijnen worden bevrijd uit een wereld waarin het kwaad de overhand heeft gekregen. Jozef komt vrij na een lange periode van gevangenschap. Het volk Israël wordt bevrijd uit de slavernij in Egypte. Voordat het volk het beloofde land binnengaat, moet het land eerst bevrijd worden van de volkeren die daar wonen. In de tijd van de richters wordt Israël telkens opnieuw bevrijd uit de hand van onderdrukkers, en ook in de periode van de koningen herhaalt dit patroon zich. Later volgt bevrijding uit de ballingschap.
Uiteindelijk groeit de verwachting van een Messias die definitief bevrijding zal brengen.
De eerste prediking van Jezus: een boodschap van bevrijding
Tegen deze achtergrond klinkt de eerste ‘preek’ van Jezus in de synagoge van Nazareth, waarin Hij citeert uit Jesaja 61:1. Jezus maakt duidelijk dat hij door de Geest van de Heer gezalfd is om het evangelie te verkondigen.
Zijn boodschap bestaat uit drie samenhangende elementen (zie Lukas 4:18-19):
- aan gevangenen bevrijding (Grieks: aphesis) verkondigen,
- aan blinden het gezicht geven,
- en verslagenen heenzenden in vrijheid (aphesis).
Dezelfde lijn vinden we al terug in Psalm 146:7-8:
- de Heer maakt gevangenen los,
- opent de ogen van blinden
- en richt gebogenen op.
De kern is duidelijk: het gaat Jezus om bevrijding en vrijheid. Die bevrijding komt tot stand wanneer onze ogen geopend worden. Opvallend is dat Jezus hier met geen woord spreekt over de noodzaak van vergeving van zonden.
Bevrijding van zonde als doel van het evangelie
Jezus kwam als het Lam van God om de zonde van de wereld weg te nemen — niet door deze te bedekken, maar door ons te bevrijden (verlossen) van de zonde zelf: de doelloosheid van het leven in de duisternis, onder de vloek van zonde en dood.
De blijde boodschap van het evangelie richt zich daarom op het Koninkrijk van God: de werkelijkheid waarin de mens volledig bevrijd (verlost) is van deze vloek. Het gaat om een overgang van het rijk van de duisternis naar het Koninkrijk van het Licht. Daarvoor wil Jezus onze ogen openen.
Van bevrijding naar vergeving: een verschuiving in de kerk
Op basis hiervan zou je verwachten dat de christelijke kerk het evangelie van bevrijding van zonde centraal zou stellen. In de praktijk is echter het tegenovergestelde gebeurd. Met name in de westerse kerk is de focus komen te liggen op vergeving van zonden, gebaseerd op het idee dat Jezus als zondoffer gestorven is. Werkelijke bevrijding van zonde wordt vervolgens doorgeschoven naar een toekomstig hiernamaals.
Hier ontstaat een wezenlijke verschuiving: van bevrijding in het hier en nu naar vergeving als juridisch concept.
Oud verbond versus nieuw verbond
De oorzaak van deze verschuiving ligt in het verschil tussen het oude en het nieuwe verbond. Onder het oude verbond stond vergeving van zonden centraal. Door zondoffers werden overtredingen vergeven, maar de oorzaak van zonde — het leven in de duisternis — bleef bestaan. Daardoor bleef de cyclus zich herhalen.
Vergeving functioneerde als symptoombestrijding. Het systeem van wet en offer was niet in staat om de mens werkelijk te bevrijden van de zondemacht.
Het nieuwe verbond brengt juist een radicaal andere boodschap: bevrijding van zonde zelf. Niet het bedekken van overtredingen, maar het wegnemen van de oorzaak.
Het verlies van ‘Christus in ons’
Hoe kan het dan dat vergeving van zonden toch centraal is komen te staan? Dat heeft alles te maken met het verlies van het zicht op het mysterie “Christus in ons“.
Paulus noemt dit mysterie “de hoop op heerlijkheid” (Kolossenzen 1:27). Het verwijst naar de staat van volledige bevrijding van de zondemacht. In de vroege kerk heeft dit besef plaatsgemaakt voor een manier van denken die weer terugvalt op het vlees — het denken in goed en kwaad en het denken in een strikte scheiding tussen God en mens.
Paulus waarschuwt hier nadrukkelijk voor in zijn brief aan de Galaten. Hij spreekt over een terugkeer naar een slavenjuk: het systeem van wet en oordeel. Daarmee keert men feitelijk terug naar het oude verbond, waarin vergeving centraal staat.
De rol van vertaling: ‘aphesis’ als sleutelbegrip
Deze verschuiving heeft ook invloed gehad op de vertaling van het Nieuwe Testament. Het Griekse woord aphesis, dat primair ‘loslating’ of ‘bevrijding’ betekent, is vrijwel overal vertaald met ‘vergeving’.
Opmerkelijk genoeg is er één uitzondering: Lukas 4:19. Daar wordt aphesis wél correct weergegeven als ‘loslating’, omdat het een direct citaat is uit Jesaja.
“…om voor gevangenen vrijlating uit te roepen…” (Jesaja 61:1)
In het Grieks van het Nieuwe Testament zien we dezelfde driedeling terug, zij het in een andere volgorde: verkondiging van bevrijding, ogen openen en mensen oprichten uit hun onderdrukking. Deze onderdrukking is het gevolg van de vloek van zonde en dood.
Een opvallende verschuiving in Handelingen 26:18
Wanneer Paulus later voor koning Agrippa getuigt en verwijst naar dezelfde missie, zien we iets opvallends. In Handelingen 26:18 wordt aphesis ineens vertaald met ‘vergeving’:
“…opdat zij vergeving (aphesis) van zonden zouden ontvangen.”
Hier verschuift de betekenis van bevrijding naar vergeving. Daarmee lijkt het alsof Paulus een andere boodschap verkondigt dan Jezus. In plaats van het verkondigen van het Koninkrijk van God — waarin mensen daadwerkelijk vrij worden — wordt de nadruk in onze vertalingen gelegd op vergeving binnen een juridisch kader.
Deze vertaalkeuze zien we vervolgens op veel plaatsen terug.
Bevrijding als kern van Paulus’ boodschap
Paulus zelf is echter duidelijk over de inhoud van zijn boodschap. Hij spreekt over bevrijding uit de macht van de duisternis en overbrenging in het Koninkrijk van het Licht:
“Hij heeft ons verlost uit de macht der duisternis en overgebracht in het Koninkrijk van de Zoon zijner liefde, in wie wij de verlossing hebben, de vergeving bevrijding (aphesis) van zonden… ” (Kolossenzen 1:13-14)
Ook hier gaat het bij aphesis om bevrijding, niet om vergeving. Werkelijke verlossing betekent dat je ergens volledig van vrij bent. Vergeving laat de onderliggende structuur intact; bevrijding doorbreekt die.
Hetzelfde zien we in Hebreeën 10:18:
“Waar vergeving bevrijding (aphesis) bestaat, is er geen zondoffer meer nodig.”
Dat is een cruciale uitspraak. Zodra er echte bevrijding is, verliest het hele offersysteem zijn functie. Het offeren is dus niet meer nodig, omdat de oorzaak weggenomen is, niet omdat Jezus het volmaakte offer voor de vergevingn van zonden zou hebben gebracht.
De werkelijke betekenis van Jezus’ werk
Jezus heeft dan ook niet het systeem van offers voltooid, maar beëindigd. Niet door zelf het ultieme zondoffer te worden binnen dat systeem, maar door onze ogen te openen voor een diepere werkelijkheid: het Koninkrijk van God binnenin ons.
Daar, in dat vernieuwde bewustzijn, verdwijnt de macht van zonde en dood.
Slot: een fundamentele heroriëntatie
De structurele vertaling van aphesis als ‘vergeving’ in plaats van ‘bevrijding’ laat zien hoe diep de invloed van westerse theologie is doorgedrongen in ons begrip van het evangelie.
Het roept een fundamentele vraag op: volgen we nog de oorspronkelijke boodschap van Jezus en Paulus — bevrijding uit de duisternis naar het Licht — of zijn we blijven steken in een systeem van vergeving dat de oorzaak ongemoeid laat?
Reflectievragen
- Zie je het evangelie vooral als vergeving van zonden, of als bevrijding van zonde?
- In hoeverre verwacht jij verandering door vergeving, of door innerlijke bevrijding?
- Wat betekent het concreet voor jou om uit de duisternis naar het Licht te gaan?
- Wat verandert er in jouw denken als ‘aphesis’ bevrijding betekent in plaats van vergeving?
Resoneert dit artikel bij je, of roept het vragen op?
Je bent van harte welkom om contact op te nemen — we denken graag met je mee.
Wil je ons werk ondersteunen zodat we dit soort artikelen kunnen blijven delen? Een vrijwillige bijdrage is altijd welkom:
NL94 ASNB 0932 1927 50 t.n.v. P. Overduin
Wil je op de hoogte blijven van nieuwe artikelen?
Schrijf je dan hieronder in voor onze blog / infomail.
2 reacties op “De kern van Jezus’ boodschap: bevrijding van zonde (niet vergeving)”
Amen; ik heb behoefte aan bevrijding van zonden – God heeft in Christus de wereld met zichzelf verzoend en rekent ons onze zonden niet toe!
You’re welcome.