Hoe ons wereldbeeld onze werkelijkheid vormt
Twee mensen kunnen naar dezelfde wereld kijken en tot compleet tegenovergestelde conclusies komen. De één ziet de toekomst somber in, gelooft in complottheorieën en wantrouwt overheden. De ander kijkt hoopvol vooruit, hecht geen waarde aan dergelijke theorieën en ervaart leiders als transparant en betrouwbaar.
Deze verschillen ontstaan niet alleen door de werkelijkheid zelf, maar ook door het wereldbeeld waarmee we die werkelijkheid interpreteren. Ons wereldbeeld fungeert als een innerlijk referentiekader dat mede bepaalt wat wij zien — en hoe wij het duiden.
Het oude verbond: God en mens onderscheiden
Binnen het oude verbond komt een wereldbeeld naar voren waarin het onderscheid tussen God en mens sterk wordt benadrukt. God wordt ervaren als heilig en verheven, terwijl de mens Hem niet zonder meer kan naderen.
Deze ervaring van afstand wordt zichtbaar in de tempeldienst. Het heilige der heiligen verbeeldt Gods aanwezigheid, terwijl slechts eenmaal per jaar de hogepriester daar binnengaat. De tempel maakt daarmee zichtbaar hoe sterk het onderscheid tussen het goddelijke en het menselijke werd ervaren.
Jezus: leven vanuit eenheid
In Jezus wordt een ander perspectief zichtbaar. In zijn leven en woorden komen God en mens in een diepe eenheid bij elkaar. Hij noemde God zijn Vader en zei tegelijkertijd: “Ik en de Vader zijn één” en “wie Mij gezien heeft, heeft de Vader gezien.”
Daarin wordt een werkelijkheid zichtbaar die verstrekkende gevolgen heeft — zeker wanneer deze eenheid niet alleen iets zegt over Jezus, maar ook over de mens als zodanig.
Jezus noemde zichzelf de Mensenzoon: de mens zoals God die bedoeld heeft. Als rabbi vormde hij leerlingen om in zijn voetsporen te gaan, zodat zij zouden leren leven vanuit dezelfde werkelijkheid — en zelfs grotere dingen zouden doen.
Opvallend is dat hij daarbij mensen koos van wie weinig werd verwacht. Hierin wordt iets zichtbaar van het hart van de Vader: het goddelijke Leven wil juist zichtbaar worden in mensen van wie dat misschien niet werd verwacht.
Johannes en Paulus: één goddelijke werkelijkheid
Johannes opent zijn evangelie met een krachtige uitspraak: het Woord (logos) is de Bron van alles wat is, en dat Woord is God. Alles is door dit Woord geworden (Johannes 1:3-4).
Het Griekse logos betekent niet alleen ‘woord’, maar kan ook verwijzen naar het onderliggende beginsel, plan of patroon. Alles wat bestaat, is voortgekomen uit dezelfde goddelijke Bron. Niet alleen Jezus van Nazareth, maar alles — en dus ook ieder mens.
All creation is incarnation!
Johannes schrijft verder: “Het waarachtige Licht, dat in de wereld komt, verlicht ieder mens” (Johannes 1:9). In alles wat geworden is, was Leven, en dat Leven is het Licht van de mensen.
Ook bij Paulus komt deze werkelijkheid naar voren. Hij zag de mens als tempel van Gods Geest en sprak over het mysterie dat altijd al werkelijkheid was: Christus in ons (Kolossenzen 1:26-27).
Tegen zijn toehoorders in Athene zei hij:
“Want in Hem leven wij, bewegen wij ons en bestaan wij; […] Want wij zijn ook van Zijn geslacht.” (Handelingen 17:28)
Dit mondt uit in zijn woorden:
“één lichaam en één Geest… één God en Vader van allen, die over allen en door allen en in allen is” (Efeziërs 4:4-6).
Alles vindt zijn oorsprong en bestaan in God.
Verschillende manieren om Jezus te verstaan
Al vroeg in de kerkgeschiedenis ontstonden fundamentele vragen over de verhouding tussen het goddelijke en het menselijke in Jezus. In de eeuwen daarna kreeg de overtuiging dat Jezus op unieke wijze zowel God als mens is een centrale plaats binnen de christelijke theologie.
Tegelijk blijft de vraag staan wat de eenheid die in Jezus zichtbaar wordt betekent voor ons eigen mens-zijn. Wanneer Jezus zegt dat hij en de Vader één zijn, en wanneer Paulus spreekt over Christus in ons en God die in allen is, nodigt dat uit om verder te onderzoeken hoe het goddelijke en het menselijke zich tot elkaar verhouden.
Vanuit het perspectief van deze blog wordt Jezus niet alleen gezien als degene in wie deze eenheid zichtbaar werd, maar ook als degene die openbaart wat het betekent om als mens volledig vanuit eenheid met God te leven.
Wereldbeeld, vertaling en interpretatie
Bijbelse teksten worden altijd gelezen vanuit een bepaald wereldbeeld. Dat geldt zowel voor de oorspronkelijke auteurs als voor ons als lezers.
Wanneer die wereldbeelden van elkaar verschillen, kunnen dezelfde woorden heel verschillend worden verstaan. Ons eigen referentiekader speelt immers altijd mee in de manier waarop wij woorden als God, mens, zonde, verlossing, Christus en Koninkrijk begrijpen.
Dat maakt het belangrijk om niet alleen naar afzonderlijke woorden en teksten te kijken, maar ook naar het grotere wereldbeeld van waaruit zij zijn geschreven.
Eenheid en onze kijk op de werkelijkheid
Ook binnen de moderne wetenschap is ons beeld van materie en afzonderlijkheid ingrijpend veranderd. Met name de kwantumfysica laat op haar eigen terrein zien dat de werkelijkheid complexer en relationeler is dan een verzameling volledig losstaande objecten.
Wetenschap en theologie spreken daarbij ieder hun eigen taal. Toch kan dit ons uitnodigen opnieuw na te denken over onze vanzelfsprekende voorstelling van een werkelijkheid die uitsluitend uit afzonderlijke eenheden bestaat.
Vanuit het perspectief van Johannes en Paulus ontstaat een nog diepere dimensie: alles komt voort uit één Bron en vindt zijn bestaan in God.
Van dualiteit naar eenheidsbewustzijn
Vanuit eenheidsbewustzijn wordt de zondeval niet verstaan als het ontstaan van een ontologische scheiding tussen God en mens, maar als het ontstaan van een bewustzijn waarin die scheiding als werkelijkheid wordt ervaren.
De mens is in zijn diepste werkelijkheid altijd door God gedragen gebleven.
Wat veranderde, was het bewustzijn. De werkelijkheid van eenheid raakte verduisterd en de mens ging zichzelf ervaren als afgescheiden van zijn Bron.
We zijn als het ware ‘gebogen gaan lopen’ door te denken dat we nog iets moeten worden wat we in onze diepste werkelijkheid al zijn.
Zo binnen, zo buiten
Ons wereldbeeld bepaalt mede wat we waarnemen. Wanneer we vanuit scheiding kijken, ervaren we de werkelijkheid ook als verdeeld en afgescheiden. Wanneer ons bewustzijn zich opent voor eenheid, leren we diezelfde werkelijkheid anders zien.
Willen we ontwaken voor de werkelijkheid waarin God alles in allen is, dan begint dat daarom met een verandering van binnen.
“Vernieuw uw denken” wordt zo een oproep tot een radicale verschuiving van bewustzijn: van duisternis naar Licht, van ervaren scheiding naar het bewust worden van eenheid.
Verder kijken naar Jezus
Ook wanneer vertrouwde geloofsbeelden opnieuw worden onderzocht, blijft de vraag naar Jezus van Nazareth centraal staan.
Wie is hij? En wat openbaart zijn leven over God én over ons eigen mens-zijn?
Voor mij opent zich hier een bijzonder perspectief: Jezus laat niet alleen zien wie God is, maar ook wat het betekent om als mens volledig vanuit eenheid met God te leven.
Daarmee wordt zijn leven een openbaring van een werkelijkheid die ook ons eigen bestaan raakt.
Jezus als openbaring van onze ware identiteit
Om het Koninkrijk van God werkelijk te leren zien, vraagt het om een vernieuwing van ons wereldbeeld. Jezus openbaarde wat het betekent om volledig mens te zijn in eenheid met God.
Dat betekent dat wat voor hem gold, in essentie voor ieder mens geldt. Jij en ik zijn net zo volledig één met de Bron als hij dat was.
Vanuit dit perspectief wordt Jezus niet kleiner, maar krijgt zijn leven juist een universele betekenis: in hem wordt zichtbaar wat een mens is wanneer het goddelijke Leven onbelemmerd door hem heen zichtbaar wordt.
Jezus openbaart daarmee niet alleen iets over God. Hij houdt ons ook een beeld voor van wie wij in onze diepste werkelijkheid zijn.
Leven vanuit eenheid: het Koninkrijk zichtbaar maken
Wanneer we werkelijk gaan zien dat uitspraken als “Ik en de Vader zijn één” ook ons eigen bestaan raken, verandert onze manier van kijken. Niet alleen naar onszelf, maar ook naar anderen en naar de wereld om ons heen.
We leren leven als zonen en dochters van God, bewust van de goddelijke oorsprong die ons draagt.
Het Christus-Leven krijgt steeds meer gestalte in ons dagelijks bestaan. De Christus-werkelijkheid wordt zichtbaar in hoe we kijken, spreken, liefhebben en leven.
Zo wordt zichtbaar waar de schepping naar uitziet: mensen die leven vanuit eenheid en in wie het goddelijke Leven steeds vrijer tot uitdrukking komt.
Misschien wordt vanuit dit perspectief ook begrijpelijk waarom Jezus zei dat het beter was dat hij weg zou gaan. Wat in hem zichtbaar was geworden, zou niet beperkt blijven tot één mens, maar door de Geest in velen zichtbaar worden.
Het Koninkrijk van God leren zien
Je wereldbeeld is niet slechts een mening. Het is de lens waardoor je de werkelijkheid ervaart.
Zie je scheiding, dan ervaar je scheiding.
Ontwaak je voor eenheid, dan ga je eenheid steeds meer herkennen.
Daarom raakt het evangelie niet alleen aan wat wij geloven, maar ook aan ons bewustzijn en onze manier van waarnemen.
Het Koninkrijk van God is niet iets dat nog moet komen.
Het is een werkelijkheid die hier en nu aanwezig is en zichtbaar wordt wanneer onze ogen ervoor opengaan.
Reflectievragen
- Welk wereldbeeld bepaalt momenteel jouw kijk op God, jezelf en de wereld?
- In hoeverre ervaar jij God als buiten jezelf — of juist in jou en door jou?
- Welke rol speelt jouw beeld van Jezus in hoe jij jezelf ziet?
Resoneert dit artikel bij je, of roept het vragen op?
Je bent van harte welkom om contact met ons op te nemen — we denken graag met je mee.
Samen bouwen aan bewustwording
Wil je helpen om deze boodschap verder te verspreiden? Met een vrijwillige bijdrage ondersteun je ons werk en maak je nieuwe artikelen mogelijk. Elke bijdrage, groot of klein, helpt ons enorm en wordt van harte gewaardeerd.
Wil je op de hoogte blijven van nieuwe artikelen?
Schrijf je dan hieronder in voor onze nieuwsbrief.
2 reacties op “Wereldbeeld en bewustzijn: hoe jouw kijk bepaalt of je nu in het Koninkrijk van God leeft”
Hey Peter,
Duidelijk artikel. Ik volg je gedachtengang.
Als het waar is wat je zegt, dat Jezus gewoon een kerel is zoals jij en ik. Hoe kunnen we dan Gods karakter kennen? Hem kennen is immers het “eeuwige leven” waar het allemaal om draait.
Je zal wellicht zeggen: Jezus (en anderen) openbaarde God als vader. Waarop mijn antwoord dan is: waarom zouden we hem geloven?
Misschien is God wel een rechtvaardige oordelende God zoals Mozes of anderen lijken te suggereren.
Ha, dankjewel voor je reactie en je mooie vraag!
De enige manier om God te ‘kennen’ is je eigen tempel (van de Geest) binnengaan. Daar in het heilige der heiligen kun je een ontmoeting van “aangezicht tot aangezicht” met God hebben. Dat is uiteindelijk de enige manier waarop we tot in het diepst van ons wezen God gaan ‘kennen’. Niets van buitenaf gaat ons de rust en vrede brengen, die we daar ervaren.
Door (rationeel) te geloven in het dogma dat Jezus God zou zijn – waar je dan vanzelfsprekend ook het dogma van de onfeilbaarheid van de Bijbel voor nodig hebt, waarin dit dan onomstotelijk van Jezus gezegd zou worden – blijft geloven een rationele aangelegenheid door kennis die van buitenaf tot ons komt en waar we dan mee moeten instemmen of niet. Deze manier van geloven heeft mij in het verleden zeker wel mooie dingen gebracht, maar het is niet te vergelijken met hoe mijn geloofsleven nu is. Daarnaast heb ik 25 jaar lang met een angststoornis geleefd en mijn (rationele) geloof van toen, dat ook zeker wel tot bepaalde innerlijke ervaringen heeft geleid (ofwel, het was niet alleen maar ratio), heeft niet tot bevrijding van mijn angst- en paniekaanvallen geleid. Ook niet mijn gedeconstrueerde geloof, waardoor ik op grond van de Bijbel begon te geloven dat Gods Geest in alle mensen woont en dat er geen hel is, e.d.… Dat was voor mij één van de redenen waardoor ik in 2013 helemaal ben vastgelopen met dit op (geweldig mooie) dogma’s gebaseerde geloof. Het werkte gewoon niet. Daarnaast, als je – zoals ik destijds gedaan heb – serieus onderzoek gaat doen naar het ontstaan van de Bijbel en de manier waarop er in de vroege kerk is gerommeld met teksten, juist als het gaat om de persoon van Jezus, en hoe de keuzes voor bepaalde Bijbelboeken zijn gemaakt en andere boeken buiten de canon zijn gelaten, dan kun je niet anders concluderen dat de Bijbel alles behalve onfeilbaar is. Op dat moment viel de basis – die onder mijn geloof in Jezus als hét fundament lag – aan gruzelementen. Want als de Bijbel niet onfeilbaar is, wie vertelt ons dan dat Jezus werkelijk degene is die we denken dat hij is en ook dan kom je uit bij de vraag die jij stelt, waarom zouden we Jezus dan geloven?
Een lang verhaal kort, het punt is dat als je je houvast gaat zoeken in dogma’s, hoe geweldig en opbouwend die ook moge zijn, je die houvast uiteindelijk niet gaat vinden. Dat is de reden waarom Paulus zegt dat de letter doodt. Jezus en Paulus wezen op de weg naar binnen. Christus in ons is de hoop op heerlijkheid; het Koninkrijk van God is binnenin ons. Alleen daar gaan we – voorbij ons rationele denken (meta-noia) – de werkelijke rust en vrede vinden waar ieder mens bewust of onbewust naar op zoek is. Binnenin ons bevindt zich het enige Fundament dat werkelijk houvast biedt en dat is Christus, de zalving van Gods Geest, in het heilige van onze tempel. De existentiële ervaring als gevolg van de bewustwording van deze zalving (voorbij mijn ratio en alle dogma’s) heeft mijn leven op zijn kop gezet. Die ervaring heeft mij voorbij al mijn rationele overdenkingen van het ene op het andere moment in het Koninkrijk doen wandelen, vol vrede, rust en vertrouwen, die ik daarvoor nooit op die manier heb beleefd. Christus – die alles in allen is – zal door alles en iedereen heen tot ‘opstanding’ gaan komen. En de zekerheid waarmee ik dat geloof is gebaseerd op de ervaring van diezelfde opstanding van Christus in mijn binnenste. Daar kan geen dogma over Jezus (nogmaals, hoe mooi verwoord ook) tegenop.
Daarom ben ik het roerend eens met Johannes als hij schrijft dat we geen leraren meer nodig hebben, omdat de zalving in ons binnenste is. Ik geloof dit niet omdat dit in de (onfeilbare) Bijbel zou staan, maar omdat dit mijn eigen ervaring is. Het klinkt misschien bizar, maar ik heb het zelfs niet nodig dat Jezus 2000 jaar geleden daadwerkelijk op aarde heeft geleefd. Dat zou voor mijn geloof en het rotsvaste vertrouwen waarin ik leef geen verschil maken. Ik geloof zeker wel dat Jezus heeft geleefd, daar zijn genoeg aanwijzingen voor, en dat hij wat openbaring betreft ons heel veel heeft nagelaten, maar voor mijn geloof en mijn houvast, die binnenin mij is, heb ik Jezus niet nodig. Ik zie dit ook als de reden waarom Jezus het beter leek dat hij weg zou gaan, zodat zijn leerlingen dezelfde Geest die in Jezus was in zichzelf zouden gaan ontdekken, in plaats van op de persoon van Jezus te blijven leunen wat hun geloof betreft. Dezelfde Geest (de Christus-zalving) die in Jezus was, is ook in jou en mij. Ik geloof dat Jezus en later ook Paulus wegwijzers waren die hun leerlingen de weg naar binnen wezen. Maar ook daar heb ik geen sluitend rationeel bewijs voor nodig dat dit werkelijk zo was om zeker te weten dat de zalving binnenin mij 100% real is.
Haha, tot nu toe was het allemaal inleiding. Nu naar jouw vraag… Hoe weet ik dat God Liefde is en niet een rechtvaardige oordelende God? Die Liefde heb ik tot in het diepst van mijn wezen ervaren. En die ervaring sluit aan bij ervaringen van anderen. Het sluit aan bij getuigenissen van BDE’s wereldwijd, die onder alle soorten mensen van alle religies voorkomen. Licht, Liefde en Leven, dat is de Bron waar alles uit voortkomt. Als God anders is dan dat, dan zie ik geen enkele reden om in zo’n god te geloven.
Er valt nog veel meer over te zeggen, maar (meer dan) genoeg voor dit moment.
Blessings!
Peter