Hoe ons wereldbeeld onze werkelijkheid vormt
Twee mensen kunnen naar dezelfde wereld kijken en tot compleet tegenovergestelde conclusies komen. De één ziet de toekomst somber in, gelooft in complottheorieën en wantrouwt overheden. De ander kijkt hoopvol vooruit, hecht geen waarde aan dergelijke theorieën en ervaart leiders als transparant en betrouwbaar.
Deze verschillen ontstaan niet zozeer door de werkelijkheid zelf, maar door het wereldbeeld waarmee die werkelijkheid wordt geïnterpreteerd. Ons wereldbeeld fungeert als een innerlijk referentiekader dat bepaalt wat wij zien — en hoe wij het duiden.
Het wereldbeeld van het oude verbond: scheiding
Binnen het wereldbeeld van het joodse volk onder het oude verbond bestonden er twee gescheiden werkelijkheden: de wereld van hier en nu en de wereld van God. God werd ervaren als heilig en verheven, op afstand van de mens, die als zondaar werd gezien.
Deze scheiding kwam ook tot uitdrukking in de tempeldienst. God woonde in het heilige der heiligen, waar slechts één keer per jaar de hogepriester mocht binnengaan, na uitgebreide reinigingsrituelen. Relatie met God verliep via offers: geven om te ontvangen.
Het wereldbeeld van Jezus: eenheid
Jezus leefde vanuit een radicaal ander wereldbeeld. In zijn beleving waren deze twee ‘werelden’ niet gescheiden, maar volledig één. Hij noemde God zijn Vader en zei tegelijkertijd: “Ik en de Vader zijn één” en “wie Mij gezien heeft, heeft de Vader gezien.”
Dat was toen revolutionair — en dat is het voor velen vandaag nog steeds. Zeker wanneer dit niet alleen op Jezus van toepassing zou zijn, maar op de mens als zodanig.
Jezus noemde zichzelf de Mensenzoon: de mens zoals God die bedoeld heeft. Als rabbi had hij bovendien het doel om zichzelf te vermenigvuldigen in zijn leerlingen, zodat zij in alles zijn gelijke zouden worden — en zelfs grotere dingen zouden doen. Juist daarom is het opvallend dat hij mensen koos die door religieuze leiders waren afgeschreven. Hierin openbaart zich het hart van de Vader: God wil Zichzelf vermenigvuldigen in mensen die afgeschreven lijken.
Johannes en Paulus: één goddelijke werkelijkheid
Johannes had dit wereldbeeld begrepen en opent zijn evangelie met een krachtige uitspraak: het Woord (logos) is de Bron van alles wat is, en dat Woord is God. Alles is door dit Woord geworden (Johannes 1:3-4).
Het Griekse ‘logos’ betekent niet alleen ‘woord’, maar ook ‘plan’ en ‘patroon’. Alles wat bestaat, is voortgekomen uit hetzelfde goddelijke patroon. Niet alleen Jezus van Nazareth, maar alles — en dus ook ieder mens.
All creation is incarnation!
Johannes schrijft verder: “Het waarachtige Licht, dat in de wereld komt, verlicht ieder mens” (Johannes 1:9). In alles wat geworden is, was Leven, en dat Leven is het Licht van de mensen.
Ook Paulus leefde vanuit dit perspectief. Hij zag de mens als tempel van Gods Geest en sprak over het mysterie dat altijd al werkelijkheid was: Christus in ons (Kolossenzen 1:26-27). Tegen zijn toehoorders — waaronder de afgodendienaars uit Athene — zei hij: “Want in Hem leven wij, bewegen wij ons en bestaan wij; … Want wij zijn ook van Zijn geslacht.” (Handelingen 17:28).
Dit mondt uit in zijn samenvatting: “één lichaam en één Geest… één God en Vader van allen, die over allen en door allen en in allen is” (Efeziërs 4:4-6). Alles is één in God.
De verschuiving in de kerk: terug naar scheiding
Al vroeg in de kerkgeschiedenis ontstond discussie over wie Jezus werkelijk was. De eenheid die Jezus, Johannes en Paulus verkondigden, paste niet binnen het bestaande wereldbeeld. Uiteindelijk werd het dogma gevormd dat Jezus als enige zowel God als mens was, terwijl alle andere mensen slechts zondige mensen zouden zijn.
Hiermee keerde de scheiding tussen God en mens terug — precies datgene wat Jezus en Paulus hadden willen doorbreken. De theologie werd gebouwd op dit fundament, waardoor het wereldbeeld feitelijk terugging naar dat van het oude verbond.
Door voort te bouwen op deze interpretaties is een systeem ontstaan waarin oude aannames zijn blijven doorwerken, vaak zonder ze nog kritisch te bevragen.
Vertaling, interpretatie en verdeeldheid
Wanneer teksten die geschreven zijn vanuit een wereldbeeld van eenheid worden gelezen of vertaald vanuit een wereldbeeld van scheiding, ontstaan onvermijdelijk spanningen. Dit is zichtbaar geworden in de vele denominaties die allemaal dezelfde Bijbel lezen, maar tot verschillende conclusies komen.
Zonder het wereldbeeld van de oorspronkelijke auteurs te begrijpen, blijven hun woorden moeilijk te doorgronden.
Eenheid bevestigd: ook vanuit wetenschap
Opvallend is dat moderne wetenschap, met name de kwantumfysica, steeds meer laat zien dat alles met elkaar verbonden is. De materiële werkelijkheid blijkt geen losstaande entiteit, maar komt voort uit en blijft verbonden met een onderliggende werkelijkheid.
Dit sluit aan bij het wereldbeeld van het Nieuwe Testament: alles komt voort uit één Bron en is daar onlosmakelijk mee verbonden.
Van dualiteit naar eenheidsbewustzijn
Het idee van een zondeval die een scheiding tussen God en mens zou hebben veroorzaakt, past binnen een dualistisch wereldbeeld. Maar vanuit eenheidsbewustzijn is de mens altijd een manifestatie (incarnatie) van God gebleven — volmaakt en heel in essentie.
Wat veranderd is, is ons bewustzijn. Door te geloven in scheiding zijn we die werkelijkheid verduisterd gaan waarnemen. We zijn als het ware ‘gebogen gaan lopen’ door te denken dat we nog iets moeten worden wat we al zijn.
Zo binnen, zo buiten
Ons wereldbeeld bepaalt wat we waarnemen. Als we geloven in scheiding tussen God en mens, zullen we die scheiding ook in de wereld terugzien. Willen we zien dat God alles in allen is, dan begint dat bij een verandering van binnen.
“Vernieuw uw denken” is dan ook een oproep tot een radicale verschuiving in bewustzijn.
De rol van hedendaagse bewegingen
Binnen de zogeheten deconstruction-beweging zijn belangrijke stappen gezet. Veel mensen zijn anders naar God gaan kijken. Toch blijft men vaak vasthouden aan de uniciteit van Jezus als enige incarnatie van het Woord.
Dat is begrijpelijk — het biedt houvast — maar het houdt ook een subtiele scheiding in stand. Hierdoor blijft het oude wereldbeeld op de achtergrond meespelen.
Dit kan er zelfs toe leiden dat iemands visie op Jezus een soort grens wordt: hoor je erbij of niet? Dat mechanisme is herkenbaar en heeft voor velen persoonlijke gevolgen gehad.
Jezus als openbaring van onze ware identiteit
Om het Koninkrijk van God werkelijk zichtbaar te zien worden, vraagt het om een herziening van ons wereldbeeld. Jezus openbaarde wat het betekent om volledig mens te zijn in eenheid met God.
Dat betekent dat wat voor hem gold, in essentie voor ieder mens geldt. Jij en ik zijn net zo volledig één met de Bron als hij dat was.
Zolang we Jezus blijven zien als een uitzondering, blijft de scheiding in ons denken bestaan — en daarmee ook onze beperkte waarneming van de werkelijkheid.
Leven vanuit eenheid: het Koninkrijk zichtbaar maken
Wanneer we werkelijk gaan zien dat uitspraken als “Ik en de Vader zijn één” ook op ons van toepassing zijn, verandert alles. Niet alleen hoe we onszelf zien, maar ook hoe we anderen en de wereld ervaren.
Dan gaan we rechtop staan als zonen en dochters van God. Dan wordt zichtbaar waar de schepping naar uitziet: mensen die leven vanuit eenheid.
Misschien wordt het dan ook begrijpelijk waarom Jezus zei dat het beter was dat hij weg zou gaan.
Conclusie
Je wereldbeeld is niet slechts een mening —
het is de lens waardoor je de werkelijkheid ervaart.
- Zie je scheiding → dan ervaar je scheiding
- Zie je eenheid → dan ervaar je eenheid
Het Koninkrijk van God is niet iets dat nog moet komen.
Het is een werkelijkheid die zichtbaar wordt zodra we anders leren waarnemen.
Reflectievragen
- Welk wereldbeeld bepaalt momenteel jouw kijk op God, jezelf en de wereld?
- In hoeverre ervaar jij God als buiten jezelf — of juist in jou en door jou?
- Wat verandert er als je gaat kijken vanuit eenheid in plaats van dualiteit?
- Welke rol speelt jouw beeld van Jezus in hoe jij jezelf ziet?
- Wat zou er gebeuren als je vandaag bewust kiest om vanuit eenheid te kijken?
Resoneert dit artikel bij je, of roept het vragen op?
Je bent van harte welkom om contact op te nemen — we denken graag met je mee.
Wil je ons werk ondersteunen zodat we dit soort artikelen kunnen blijven delen? Een vrijwillige bijdrage is altijd welkom:
NL94 ASNB 0932 1927 50 t.n.v. P. Overduin
Wil je op de hoogte blijven van nieuwe artikelen?
Schrijf je dan hieronder in voor onze blog / infomail.
2 reacties op “Wereldbeeld en bewustzijn: hoe jouw kijk bepaalt of je nu in het Koninkrijk van God leeft”
Hey Peter,
Duidelijk artikel. Ik volg je gedachtengang.
Als het waar is wat je zegt, dat Jezus gewoon een kerel is zoals jij en ik. Hoe kunnen we dan Gods karakter kennen? Hem kennen is immers het “eeuwige leven” waar het allemaal om draait.
Je zal wellicht zeggen: Jezus (en anderen) openbaarde God als vader. Waarop mijn antwoord dan is: waarom zouden we hem geloven?
Misschien is God wel een rechtvaardige oordelende God zoals Mozes of anderen lijken te suggereren.
Ha, dankjewel voor je reactie en je mooie vraag!
De enige manier om God te ‘kennen’ is je eigen tempel (van de Geest) binnengaan. Daar in het heilige der heiligen kun je een ontmoeting van “aangezicht tot aangezicht” met God hebben. Dat is uiteindelijk de enige manier waarop we tot in het diepst van ons wezen God gaan ‘kennen’. Niets van buitenaf gaat ons de rust en vrede brengen, die we daar ervaren.
Door (rationeel) te geloven in het dogma dat Jezus God zou zijn – waar je dan vanzelfsprekend ook het dogma van de onfeilbaarheid van de Bijbel voor nodig hebt, waarin dit dan onomstotelijk van Jezus gezegd zou worden – blijft geloven een rationele aangelegenheid door kennis die van buitenaf tot ons komt en waar we dan mee moeten instemmen of niet. Deze manier van geloven heeft mij in het verleden zeker wel mooie dingen gebracht, maar het is niet te vergelijken met hoe mijn geloofsleven nu is. Daarnaast heb ik 25 jaar lang met een angststoornis geleefd en mijn (rationele) geloof van toen, dat ook zeker wel tot bepaalde innerlijke ervaringen heeft geleid (ofwel, het was niet alleen maar ratio), heeft niet tot bevrijding van mijn angst- en paniekaanvallen geleid. Ook niet mijn gedeconstrueerde geloof, waardoor ik op grond van de Bijbel begon te geloven dat Gods Geest in alle mensen woont en dat er geen hel is, e.d.… Dat was voor mij één van de redenen waardoor ik in 2013 helemaal ben vastgelopen met dit op (geweldig mooie) dogma’s gebaseerde geloof. Het werkte gewoon niet. Daarnaast, als je – zoals ik destijds gedaan heb – serieus onderzoek gaat doen naar het ontstaan van de Bijbel en de manier waarop er in de vroege kerk is gerommeld met teksten, juist als het gaat om de persoon van Jezus, en hoe de keuzes voor bepaalde Bijbelboeken zijn gemaakt en andere boeken buiten de canon zijn gelaten, dan kun je niet anders concluderen dat de Bijbel alles behalve onfeilbaar is. Op dat moment viel de basis – die onder mijn geloof in Jezus als hét fundament lag – aan gruzelementen. Want als de Bijbel niet onfeilbaar is, wie vertelt ons dan dat Jezus werkelijk degene is die we denken dat hij is en ook dan kom je uit bij de vraag die jij stelt, waarom zouden we Jezus dan geloven?
Een lang verhaal kort, het punt is dat als je je houvast gaat zoeken in dogma’s, hoe geweldig en opbouwend die ook moge zijn, je die houvast uiteindelijk niet gaat vinden. Dat is de reden waarom Paulus zegt dat de letter doodt. Jezus en Paulus wezen op de weg naar binnen. Christus in ons is de hoop op heerlijkheid; het Koninkrijk van God is binnenin ons. Alleen daar gaan we – voorbij ons rationele denken (meta-noia) – de werkelijke rust en vrede vinden waar ieder mens bewust of onbewust naar op zoek is. Binnenin ons bevindt zich het enige Fundament dat werkelijk houvast biedt en dat is Christus, de zalving van Gods Geest, in het heilige van onze tempel. De existentiële ervaring als gevolg van de bewustwording van deze zalving (voorbij mijn ratio en alle dogma’s) heeft mijn leven op zijn kop gezet. Die ervaring heeft mij voorbij al mijn rationele overdenkingen van het ene op het andere moment in het Koninkrijk doen wandelen, vol vrede, rust en vertrouwen, die ik daarvoor nooit op die manier heb beleefd. Christus – die alles in allen is – zal door alles en iedereen heen tot ‘opstanding’ gaan komen. En de zekerheid waarmee ik dat geloof is gebaseerd op de ervaring van diezelfde opstanding van Christus in mijn binnenste. Daar kan geen dogma over Jezus (nogmaals, hoe mooi verwoord ook) tegenop.
Daarom ben ik het roerend eens met Johannes als hij schrijft dat we geen leraren meer nodig hebben, omdat de zalving in ons binnenste is. Ik geloof dit niet omdat dit in de (onfeilbare) Bijbel zou staan, maar omdat dit mijn eigen ervaring is. Het klinkt misschien bizar, maar ik heb het zelfs niet nodig dat Jezus 2000 jaar geleden daadwerkelijk op aarde heeft geleefd. Dat zou voor mijn geloof en het rotsvaste vertrouwen waarin ik leef geen verschil maken. Ik geloof zeker wel dat Jezus heeft geleefd, daar zijn genoeg aanwijzingen voor, en dat hij wat openbaring betreft ons heel veel heeft nagelaten, maar voor mijn geloof en mijn houvast, die binnenin mij is, heb ik Jezus niet nodig. Ik zie dit ook als de reden waarom Jezus het beter leek dat hij weg zou gaan, zodat zijn leerlingen dezelfde Geest die in Jezus was in zichzelf zouden gaan ontdekken, in plaats van op de persoon van Jezus te blijven leunen wat hun geloof betreft. Dezelfde Geest (de Christus-zalving) die in Jezus was, is ook in jou en mij. Ik geloof dat Jezus en later ook Paulus wegwijzers waren die hun leerlingen de weg naar binnen wezen. Maar ook daar heb ik geen sluitend rationeel bewijs voor nodig dat dit werkelijk zo was om zeker te weten dat de zalving binnenin mij 100% real is.
Haha, tot nu toe was het allemaal inleiding. Nu naar jouw vraag… Hoe weet ik dat God Liefde is en niet een rechtvaardige oordelende God? Die Liefde heb ik tot in het diepst van mijn wezen ervaren. En die ervaring sluit aan bij ervaringen van anderen. Het sluit aan bij getuigenissen van BDE’s wereldwijd, die onder alle soorten mensen van alle religies voorkomen. Licht, Liefde en Leven, dat is de Bron waar alles uit voortkomt. Als God anders is dan dat, dan zie ik geen enkele reden om in zo’n god te geloven.
Er valt nog veel meer over te zeggen, maar (meer dan) genoeg voor dit moment.
Blessings!
Peter