Een opmerking vooraf. De vraag of Jezus werkelijk aan het kruis stierf, raakt aan een van de meest fundamentele overtuigingen binnen het christelijk geloof. Juist daarom verdient deze vraag het om zorgvuldig en open onderzocht te worden. Niet om het geloof onderuit te halen, maar om zowel de Bijbel als ons verstand serieus te nemen.
“Jezus zeide tot hem: Gij zult de Here, uw God, liefhebben met geheel uw hart en met geheel uw ziel en met geheel uw verstand.” (Matteüs 22:37)
God liefhebben met geheel ons verstand
God liefhebben met geheel ons verstand kan onder druk komen te staan wanneer het gaat over de opstanding van Jezus uit de dood. Ik geloof niet dat verlossing via ons rationele denken tot stand komt. Maar dat betekent niet dat geloof gebaseerd moet zijn op overtuigingen waarbij het verstand eenvoudig buiten werking wordt gesteld.
God liefhebben met geheel ons verstand betekent dat we ook moeilijke vragen mogen stellen. Geloof hoeft niet bang te zijn voor onderzoek.
Dat geldt zeker voor de lichamelijke opstanding van Jezus. Voor veel christenen vormt deze het hart van hun geloof. Wie daar vragen bij stelt, raakt daarom gemakkelijk aan diepgewortelde overtuigingen. Toch blijft de vraag gerechtvaardigd: wat reikt de Bijbel zelf ons aan?
Paulus schrijft over Christus de gekruisigde:
“voor de Joden een struikelblok en voor de Grieken een dwaasheid.” (1 Korintiërs 1:23)
Die dwaasheid hoeft niet te betekenen dat geloof vraagt om het aannemen van iets wat rationeel onmogelijk is. In Christus de gekruisigde wordt Gods onvoorwaardelijke liefde en genade zichtbaar. Een God die niet handelt vanuit wraak en vergelding, maar vanuit genade, botste zowel met religieuze als culturele verwachtingen.
Kan iemand na de dood terugkeren in hetzelfde lichaam?
In het verhaal van de rijke man en Lazarus zegt Jezus:
“En bovendien is er tussen ons en u een grote kloof aangebracht, zodat zij die van hier naar u zouden willen gaan, dat niet kunnen en ook zij niet die vandaar naar ons zouden willen gaan.” (Lukas 16:26)
Ook Prediker gebruikt het beeld van een boom die blijft liggen waar hij gevallen is:
“Of een boom naar het zuiden valt of naar het noorden, op de plaats waar de boom valt, daar blijft hij liggen.” (Prediker 11:3)
Deze teksten roepen de vraag op hoe we de dood en de opstanding van Jezus precies moeten verstaan.
Profetieën over redding van de dood
In het Oude Testament vinden we verschillende teksten die kunnen worden gelezen als aanwijzingen dat Gods gezalfde niet aan het verderf van de dood wordt prijsgegeven.
In Job 33 lezen we:
“om zijn ziel van de groeve te redden, zijn leven, dat het niet omkome door de spies. (…) dan zal Hij Zich zijner erbarmen en zeggen: Bevrijd hem, dat hij niet in de groeve dale, de losprijs heb Ik verkregen. Zijn lichaam wordt frisser dan in zijn jeugd, hij keert terug tot de dagen zijner jonkheid. (…) Hij heeft mijn ziel bevrijd van de gang naar de groeve, en mijn leven verlustigt zich in het licht. (…) zijn ziel terugbrengen van de groeve, zodat hij bestraald wordt door het levenslicht.” (Job 33:18,24-25,28,30)
Ook Psalm 16 zegt:
“want Gij geeft mijn ziel niet prijs aan het dodenrijk, noch laat Gij uw gunstgenoot de groeve zien.” (Psalm 16:10)
En in Psalm 22 klinkt na het indringende gebed om redding:
“Gij hebt mij geantwoord! Ik zal uw naam aan mijn broeders verkondigen, in het midden der gemeente zal ik U lofzingen. (…) Want Hij heeft niet veracht noch versmaad de ellende van de ellendige, en zijn aangezicht niet voor hem verborgen, maar Hij heeft gehoord, toen hij tot Hem riep.” (Psalm 22:22-25)
Psalm 143 verwoordt hetzelfde verlangen:
“Antwoord mij haastelijk, HERE, mijn geest bezwijkt, verberg uw aangezicht niet voor mij, opdat ik niet worde als wie in de groeve neerdalen.” (Psalm 143:7)
Zijn vlees heeft geen ontbinding gezien
In Handelingen verbindt Petrus Psalm 16 rechtstreeks met Christus:
“Mannen broeders, men mag vrijuit tot u zeggen van de aartsvader David, dat hij en gestorven en begraven is, en zijn graf is bij ons tot op deze dag. Daar hij nu een profeet was en wist, dat God hem onder ede gezworen had een uit de vrucht zijner lendenen op zijn troon te doen zitten, heeft hij in de toekomst gezien en gesproken van de opstanding van de Christus, dat Hij niet aan het dodenrijk is overgelaten, noch zijn vlees ontbinding heeft gezien.” (Handelingen 2:29-31)
Ook de Hebreeënbrief bevat een opmerkelijke formulering:
“Tijdens zijn dagen in het vlees heeft Hij gebeden en smekingen onder sterk geroep en tranen geofferd aan Hem, die Hem van de dood kon redden, en Hij is verhoord uit zijn angst, en zo heeft Hij, hoewel Hij de Zoon was, de gehoorzaamheid geleerd uit hetgeen Hij heeft geleden, en toen Hij het einde had bereikt, is Hij voor allen, die Hem gehoorzamen, een oorzaak van eeuwig heil geworden.” (Hebreeën 5:7-9)
Net als in Psalm 22 wordt hier gesproken over Jezus die tot God roept en wordt verhoord. Dat maakt de vraag naar wat er precies op en na Golgotha gebeurde des te indringender.
Abraham en Izak als voorafschaduwing
Ook het verhaal van Abraham en Izak roept vragen op. Abraham krijgt de opdracht zijn zoon te offeren. Het verhaal gaat zeer ver, maar uiteindelijk sterft Izak niet. In zijn plaats verschijnt een ram.
Die ram wordt vaak als beeld van een plaatsvervangend offer gelezen. Er is echter ook een andere mogelijkheid. Jezus wordt in het Nieuwe Testament niet de ram, maar het lam genoemd. De ram kan daarom ook worden gezien als beeld van het vlees, de oude mens, die zijn heerschappij verliest.
Paulus schrijft:
“dit weten wij immers, dat onze oude mens medegekruisigd is, opdat aan het lichaam der zonde zijn kracht zou ontnomen worden en wij niet langer slaven der zonde zouden zijn.” (Romeinen 6:6)
Het kruis krijgt daarmee ook een diepere betekenis: de oude bestaanswijze verliest haar macht, zodat het Christus-Leven zichtbaar kan worden.
De opmerkelijk korte kruisiging van Jezus
Ook het kruisigingsverhaal zelf bevat opmerkelijke details. Kruisiging was een buitengewoon wrede terechtstellingsmethode waarbij het stervensproces lang kon duren. Bij Jezus duurde de kruisiging volgens de evangeliën ongeveer zes uur. Zijn benen werden niet gebroken en zijn snelle overlijden verbaasde zelfs Pilatus.
“En het bevreemdde Pilatus, dat hij reeds gestorven zou zijn, en hij ontbood de hoofdman en vroeg hem, of hij reeds lang gestorven was.” (Markus 15:44)
Daarbij komen andere vragen. Wat zat er precies in de drank die Jezus vlak voor zijn vermeende sterven dronk? Kan die drank hem hebben verdoofd? En hoe kon iemand die op het punt stond zijn laatste adem uit te blazen nog met luide stem roepen?
Deze details bewijzen op zichzelf niets, maar ze maken de vraag naar wat er lichamelijk precies gebeurde wel begrijpelijk.
De doeken in het graf
Johannes vermeldt bovendien een opvallend detail over het lege graf. De zweetdoek die bij het hoofd van Jezus had gelegen, lag niet bij de andere linnen doeken, maar afzonderlijk en opgerold (Johannes 20:5-7).
Waarom vermeldt Johannes dit zo nadrukkelijk? Waarom lag juist deze doek afzonderlijk? Zou het mogelijk zijn dat de zweetdoek niet op de gebruikelijke wijze is gebruikt?
Ook hier gaat het niet om een sluitend bewijs, maar om een detail dat vragen oproept over wat zich in het graf heeft afgespeeld.
Mirre en aloë
Johannes is eveneens de enige evangelist die de grote hoeveelheid mirre en aloë vermeldt die Nicodemus meenam. Het ging volgens het evangelie om ongeveer honderd pond (Johannes 19:39).
Mirre en aloë waren niet alleen verbonden met de verzorging van een lichaam, maar stonden ook bekend vanwege hun geneeskrachtige toepassingen. Juist de grote hoeveelheid maakt daarom de vraag interessant waarvoor deze middelen precies zijn gebruikt.
Ook dit gegeven vormt geen bewijs dat Jezus de kruisiging heeft overleefd. Het behoort wel tot de aanwijzingen die aanleiding geven om de gebeurtenissen rond kruis en graf opnieuw te onderzoeken.
Een opmerkelijke stem uit de Vroege Kerk
Ten slotte is er een opmerkelijke passage bij Ireneüs. In Adversus haereses 2.22.5 schrijft hij over Jezus op een manier die suggereert dat hij een hogere leeftijd zou hebben bereikt dan doorgaans wordt aangenomen. Ireneüs beroept zich daarbij op een overlevering die hij met Johannes en andere getuigen verbindt.
Ook deze tekst roept historische vragen op. Hij laat in ieder geval zien dat in de Vroege Kerk niet ieder detail rond de leeftijd en levensloop van Jezus zo vanzelfsprekend vastlag als later vaak is aangenomen.
De diepere betekenis van de opstanding
De vraag of Jezus biologisch werkelijk stierf aan het kruis is indringend, maar uiteindelijk ligt het zwaartepunt van de opstanding nog dieper.
De opstanding van Christus openbaart het goddelijke Leven dat sterker is dan dood en vergankelijkheid. In Jezus wordt zichtbaar wat in de Christus-werkelijkheid besloten ligt: de dood heeft niet het laatste woord. De opstanding is daarom niet alleen een vraag naar wat er met het lichaam van Jezus gebeurde, maar de openbaring van het Leven van God dat doorbreekt waar dood en vergankelijkheid lijken te heersen.
Daarmee wordt Pasen groter dan één discussie over de biologische toestand van Jezus in het graf. In de opstanding wordt zichtbaar dat het Christus-Leven niet door de dood kan worden vastgehouden. Het is de werkelijkheid waarin wij nu al mogen participeren en die uiteindelijk in de hele schepping zichtbaar zal worden.
Reflectievragen
- Wat gebeurt er met je geloof wanneer je moeilijke vragen durft toe te laten zonder vooraf de uitkomst te bepalen?
- Welke betekenis krijgt de opstanding voor jou wanneer je haar ziet als openbaring van het goddelijke Leven dat sterker is dan dood en vergankelijkheid?
- Wat betekent het voor jouw leven dat je nu al mag participeren in het Christus-Leven?
Resoneert dit artikel bij je, of roept het vragen op?
Je bent van harte welkom om contact met ons op te nemen — we denken graag met je mee.
Samen bouwen aan bewustwording
Wil je helpen om deze boodschap verder te verspreiden? Met een vrijwillige bijdrage ondersteun je ons werk en maak je nieuwe artikelen mogelijk. Elke bijdrage, groot of klein, helpt ons enorm en wordt van harte gewaardeerd.
Wil je op de hoogte blijven van nieuwe artikelen?
Schrijf je dan hieronder in voor onze nieuwsbrief.