Drie perspectieven op één werkelijkheid
De brief aan de Kolossenzen heeft een opmerkelijke opbouw.
Paulus begint niet bij de mens, maar bij Christus. Hij beschrijft eerst wie Christus is en welke plaats Hij inneemt in de schepping. Vervolgens spreekt hij over kennis, openbaring en de vernieuwing van ons denken. Pas daarna laat hij zien hoe dit nieuwe inzicht zichtbaar wordt in een nieuwe manier van leven.
Naar mijn overtuiging is dit geen toevallige volgorde.
Paulus beschrijft drie perspectieven op één en dezelfde werkelijkheid:
Christus-werkelijkheid, Christus-bewustzijn en Christus-Leven.
Wanneer we deze drieslag eenmaal herkennen, vallen veel puzzelstukjes van het evangelie op hun plaats.
In dit artikel onderzoeken we deze samenhang en ontdekken we hoe deze drieslag een nieuw licht werpt op het evangelie.
Christus-werkelijkheid
Paulus begint zijn brief niet met de mens, maar met Christus.
“Hij is het beeld van de onzichtbare God, de Eerstgeborene van heel de schepping. Want door Hem zijn alle dingen geschapen… Alle dingen zijn door Hem en tot Hem geschapen. Hij is vóór alle dingen en alle dingen bestaan tezamen in Hem.” (Kolossenzen 1:15-17)
Christus is niet de achternaam van Jezus, maar betekent letterlijk ‘Gezalfde’.
Vanuit een incarnationeel wereldbeeld verstaan we de Christus-werkelijkheid als de door Gods Geest gezalfde werkelijkheid.
Dat betekent dat de schepping niet losstaat van God, maar voortdurend door Zijn Geest wordt gedragen.
De zichtbare werkelijkheid is niet iets anders dan de Geest, maar de wijze waarop Gods Geest zichzelf zichtbaar maakt.
Paulus zegt daarom niet alleen dat Christus aanwezig is in de schepping, maar dat alle dingen in Hem bestaan.
Even verder schrijft hij zelfs:
“Christus is alles en in allen.” (Kolossenzen 3:11)
Christus is daarmee niet slechts aanwezig in de werkelijkheid; Christus ís de diepste werkelijkheid van de schepping.
Dit is de ontologische laag (de werkelijkheid zoals zij is).
Het gaat over wat is, onafhankelijk van wat wij ervan waarnemen of geloven.
Toch blijft deze werkelijkheid voor veel mensen verborgen. Daarom spreekt Paulus vervolgens over een “verborgenheid”, die eeuwenlang verborgen is geweest, maar nu wordt geopenbaard:
“Namelijk de verborgenheid, die gedurende alle eeuwen en alle geslachten verborgen is geweest, maar nu geopenbaard is aan Zijn heiligen. Aan hen heeft God willen bekendmaken wat de rijkdom is van de heerlijkheid van deze verborgenheid onder de heidenen: Christus in u, de hoop op heerlijkheid.” (Kolossenzen 1:26-27)
De verborgenheid waarover Paulus hier spreekt, is niet iets dat pas in de eerste eeuw is ontstaan. Zij was gedurende alle eeuwen en geslachten verborgen en is nu geopenbaard. In Jezus van Nazareth werd deze werkelijkheid voor het eerst ten volle zichtbaar.
“Christus in ons” is daarom van alle tijden, van alle geslachten en onder alle volken de hoop op heerlijkheid. Wij verstaan Christus in ons niet als een nieuwe werkelijkheid die pas sinds Jezus bestaat, maar als een werkelijkheid die altijd al aanwezig was en die door Jezus voor het eerst ten volle zichtbaar werd. Daarmee komen we bij het tweede perspectief.
Christus-bewustzijn
Wanneer Christus de dragende werkelijkheid van alles is, rijst direct een nieuwe vraag.
Waarom is deze werkelijkheid, ondanks de openbaring van Jezus van Nazareth, door de eeuwen heen voor zoveel mensen verborgen gebleven?
De openbaring in Jezus nam de bedekking niet automatisch bij alle mensen weg. Zoals Paulus schrijft, wordt de bedekking weggenomen wanneer iemand zich tot de Heer wendt (2 Korintiërs 3:16-18). Openbaring vraagt daarom om een proces van bewustwording, waarin de Christus-werkelijkheid steeds helderder zichtbaar wordt.
Ook in de brief aan de Kolossenzen verschuift Paulus vervolgens van de werkelijkheid zelf naar de manier waarop deze verborgen werkelijkheid aan ons wordt geopenbaard. Hij spreekt niet langer alleen over Christus als de dragende grond van de schepping, maar ook over kennis, wijsheid, inzicht en de openbaring van de verborgenheid.
Hij bidt:
“…dat u vervuld mag worden met de kennis van Zijn wil, in alle wijsheid en geestelijk inzicht.” (Kolossenzen 1:9)
En even later schrijft hij:
“…opdat zij mogen komen tot alle rijkdom van een volledig inzicht, om de verborgenheid van God te kennen…” (Kolossenzen 2:2)
Hier verschijnt het tweede perspectief.
Christus-bewustzijn is het ontwaken voor de Christus-werkelijkheid.
De werkelijkheid verandert daarbij niet.
Ons bewustzijn verandert.
De Bijbel spreekt daarom voortdurend over blindheid, bedekking, verlichte ogen van het hart en de vernieuwing van het denken.
Openbaring voegt niets toe en verandert niets aan de werkelijkheid.
Openbaring onthult de werkelijkheid die altijd al aanwezig was.
Vanuit dit perspectief kunnen we bewustzijn omschrijven als: de wijze waarop Gods Geest in ons de werkelijkheid kent en ervaart.
Bewustwording is dan niet in de eerste plaats dat wij God leren kennen, maar het proces waarin Gods Geest in ons de werkelijkheid steeds helderder kent en ervaart, naarmate de bedekking verdwijnt. Daardoor wordt ons bewustzijn steeds transparanter voor de werkelijkheid die er altijd al was.
Paulus vat dit prachtig samen wanneer hij schrijft:
“…de nieuwe mens, die vernieuwd wordt tot kennis, overeenkomstig het beeld van Hem die hem geschapen heeft.” (Kolossenzen 3:10)
Paulus spreekt hier niet over het vergaren van meer informatie of leerstellige kennis, maar over een vernieuwde wijze van kennen. Opvallend is dat hij deze kennis direct verbindt met het beeld (eikōn) van de Schepper. De nieuwe mens leert de werkelijkheid steeds meer kennen overeenkomstig het beeld van Degene die hem geschapen heeft.
Dit is de fenomenologische laag (de werkelijkheid zoals zij bewust wordt gekend en ervaren).
Het gaat niet over de werkelijkheid zoals zij objectief is, maar over de werkelijkheid zoals zij zich aan ons bewustzijn openbaart.
Christus-Leven
Paulus blijft niet bij kennis en bewustwording staan.
Vanaf hoofdstuk 3 verschuift zijn aandacht naar het leven zelf.
“Bekleed u dan… met innige gevoelens van ontferming, vriendelijkheid, nederigheid, zachtmoedigheid en geduld.” (Kolossenzen 3:12)
En:
“Laat de vrede van Christus regeren in uw hart…” (Kolossenzen 3:15)
En:
“Laat het woord van Christus rijkelijk in u wonen…” (Kolossenzen 3:16)
Bewustwording blijft dus niet beperkt tot kennis en inzicht.
Wanneer ons bewustzijn ontwaakt voor de Christus-werkelijkheid, transformeert ook de manier waarop wij leven.
Wij gaan anders kijken.
Anders liefhebben.
Anders omgaan met lijden.
Anders omgaan met onze naaste.
Anders omgaan met onszelf.
Christus-Leven is daarom niets anders dan het Leven dat spontaan als vrucht van de Geest voortvloeit uit Christus-bewustzijn.
Niet omdat wij onszelf veranderen.
Maar omdat het Leven van Gods Geest zich steeds vrijer in en door ons heen kan manifesteren.
Jezus van Nazareth heeft dit Christus-Leven voor het eerst ten volle zichtbaar gemaakt.
Niet als een exclusieve uitzondering, maar als de eerste volledige openbaring van de bestemming van ieder mens.
Hij liet zien hoe een mens leeft wanneer Gods Leven zich onbelemmerd in en door een mens manifesteert.
Dit is de existentiële laag (de werkelijkheid zoals zij wordt geleefd).
Het gaat over de werkelijkheid zoals zij zichtbaar gestalte krijgt in ons leven.
Eén werkelijkheid, drie perspectieven
De opbouw van Kolossenzen laat zien dat Christus-werkelijkheid, Christus-bewustzijn en Christus-Leven geen drie afzonderlijke werkelijkheden zijn.
Het zijn drie perspectieven op één en dezelfde werkelijkheid.
| Perspectief | Vraag |
|---|---|
| Christus-werkelijkheid | Wat is de werkelijkheid? |
| Christus-bewustzijn | Hoe wordt die werkelijkheid bewust gekend en ervaren? |
| Christus-Leven | Hoe wordt die werkelijkheid geleefd? |
De volgorde is daarbij wezenlijk.
Eerst is er de werkelijkheid.
Vervolgens ontwaakt ons bewustzijn voor die werkelijkheid.
En ten slotte transformeert ons leven vanuit die werkelijkheid.
Niet andersom.
Wij kunnen niet leven vanuit een werkelijkheid die wij niet kennen.
En wij kunnen een werkelijkheid niet kennen die er niet is.
De tempel als beeld van bewustzijn
Misschien is dat ook de diepste betekenis van de tempel.
De drie delen van de tempel beelden drie stadia van het bewustwordingsproces uit.
Voorhof
Het verduisterde bewustzijn, waarin de werkelijkheid voornamelijk vanuit de zichtbare wereld wordt ervaren.
Heilige
Christus-bewustzijn, waarin de mens ontwaakt voor de Christus-werkelijkheid.
Heilige der heiligen
Godsbewustzijn, waarin alle scheiding verdwenen is en God alles in allen is.
De pelgrimsreis door de tempel van ons lichaam is dan geen reis naar een andere werkelijkheid, maar een reis van bewustwording.
Niet de werkelijkheid verandert, maar de wijze waarop wij haar kennen en ervaren.
De rode draad van het evangelie
Vanuit deze drieslag krijgt ook het evangelie een nieuwe samenhang.
Het evangelie gaat niet over de vraag hoe Christus in ons kan komen.
Het begint met de werkelijkheid dat Christus altijd al de dragende grond van ons bestaan is geweest.
Het nodigt ons uit om daarvoor te ontwaken.
En naarmate dat bewustzijn groeit, begint het Christus-Leven in en door ons heen steeds meer zichtbaar te worden.
Daarmee zou de kern van het evangelie in drie zinnen kunnen worden samengevat:
Christus-werkelijkheid is de werkelijkheid zoals zij is.
Christus-bewustzijn is het ontwaken voor die werkelijkheid.
Christus-Leven is het leven dat daar vanzelf uit voortvloeit.
Reflectievragen
- Hoe verandert mijn kijk op het evangelie wanneer Christus de dragende werkelijkheid van de hele schepping is?
- Wat betekent het voor mij dat bewustwording niet de werkelijkheid verandert, maar mijn zicht op de werkelijkheid vernieuwt?
- Hoe zou mijn leven veranderen wanneer Christus-Leven niet begint bij inspanning, maar spontaan voortvloeit uit een groeiend Christus-bewustzijn?
Resoneert dit artikel bij je, of roept het vragen op?
Je bent van harte welkom om contact op te nemen — we denken graag met je mee.
Wil je ons werk ondersteunen zodat we dit soort artikelen kunnen blijven delen? Een vrijwillige bijdrage is altijd welkom:
NL94 ASNB 0932 1927 50 t.n.v. P. Overduin
Wil je op de hoogte blijven van nieuwe artikelen?
Schrijf je dan hieronder in voor onze blog / infomail.