De afgelopen jaren is er veel onderwijs gegeven over de verbonden in de Bijbel. Het onderscheid tussen het oude en het nieuwe verbond is van groot belang voor de manier waarop we het evangelie van het Koninkrijk verstaan. Wanneer kenmerken van beide verbonden door elkaar gaan lopen, kan het moeilijk worden om helder te zien wat volgens het Nieuwe Testament in Christus openbaar is geworden.
Daarmee raken we ook aan de visie op het kruis die bekendstaat als verzoening door voldoening, of de satisfactieleer. Deze manier van verstaan heeft een belangrijke plaats gekregen binnen de westerse christelijke theologie. Juist daarom is het waardevol om haar opnieuw te bekijken vanuit het onderscheid tussen oud en nieuw verbond.
Van juridische taal naar de openbaring van ‘Christus in ons’
In het Nieuwe Testament komen we allerlei begrippen tegen die vaak juridisch worden verstaan. Denk aan woorden als zonde, oordeel, gerechtigheid, losprijs en bevrijding. Het Griekse woord aphesis, dat bevrijding of vrijlating kan betekenen, wordt doorgaans vertaald met ‘vergeving’. Daardoor komt gemakkelijk de nadruk te liggen op het vergeven van overtredingen.
Hetzelfde geldt voor het begrip verzoening. Vaak wordt daarbij gedacht aan een verbroken relatie tussen God en mens als gevolg van menselijke ongehoorzaamheid. Binnen de satisfactieleer wordt het kruis vervolgens verstaan als de plaats waar Jezus de straf van de mens draagt en zo verzoening mogelijk maakt.
Maar vanuit het perspectief dat in deze blog centraal staat, ligt onder verzoening een diepere werkelijkheid: de mens is nooit ontologisch van God gescheiden geweest.
Paulus schrijft immers dat niets ons kan scheiden van de Liefde van Christus:
“Want ik ben ervan overtuigd dat noch dood, noch leven, noch engelen, noch overheden, noch krachten, noch tegenwoordige, noch toekomstige dingen, noch hoogte, noch diepte, noch enig ander schepsel ons zal kunnen scheiden van de liefde van God in Christus Jezus, onze Heere.” (Romeinen 8:35-39)
Verzoening gaat vanuit dit perspectief over het verdwijnen van de verduistering waardoor wij ons afgescheiden van God ervaren. Niet God heeft Zich teruggetrokken, maar ons bewustzijn verkeert in duisternis.
Dat is ook wat Jesaja 59:2 uitdrukt:
“maar uw ongerechtigheden zijn het, waardoor u zich terugtrekt van God, en uw zonden maken dat zijn tegenwoordigheid voor u verborgen is en u Hem niet kunt horen.”
Er is vanuit deze lezing nooit sprake geweest van een ontologische scheiding tussen God en mens. Zonder ‘Christus in ons’ is er geen leven, want Christus is onze Levensbron.
Het evangelie van het Koninkrijk openbaart daarom ‘Christus in ons’: het Licht dat de verduistering van binnenuit verdrijft en zichtbaar maakt wat altijd al aanwezig was.
Het oude verbond: gericht op de buitenkant
Het oude verbond was gebaseerd op de wet van Mozes. Waar een wet geldt, zijn er geboden en overtredingen. Paulus zegt daarom:
“De wet immers bewerkt toorn; waar echter geen wet is, is ook geen overtreding.”* (Romeinen 4:15)
En ook:
“want reeds voor de wet was er zonde in de wereld. Maar zonde wordt niet toegerekend, als er geen wet is. Toch heeft de dood als koning geheerst van Adam tot Mozes…” (Romeinen 5:13-14)
Onder het oude verbond boden offers uitkomst wanneer mensen de wet hadden overtreden. Het betrof daarbij het verbond dat met Israël bij de Sinaï werd gesloten. De mensheid als geheel heeft nooit onder de wet van Mozes gestaan.
Voor wie onder het oude verbond leefde, bleef ‘Christus in ons’ nog verborgen. Het Christus-Leven was aanwezig, maar nog niet openbaar geworden zoals dat in het nieuwe verbond gebeurt.
Het oude verbond werkte sterk met uiterlijke vormen, voorschriften en schaduwbeelden. De diepere werkelijkheid waarnaar deze verwezen, moest nog openbaar worden.
Daarom kon de wet de mens niet tot zijn uiteindelijke bestemming brengen:
“Want de wet, die slechts een schaduw heeft van de toekomstige goederen, niet het wezen van de dingen zelf…” (Hebreeën 10:1)
Daarom spreekt het Nieuwe Testament over een beter verbond.
Het nieuwe verbond: openbaring van ‘Christus in ons’
Wanneer de Bijbel spreekt over het nieuwe verbond, hoeft ‘nieuw’ niet te betekenen dat er iets ontstaat wat daarvoor volkomen afwezig was. Het kan ook wijzen op een werkelijkheid die nu openbaar wordt.
Denk aan de nieuwe mens, de nieuwe hemel en de nieuwe aarde: een vernieuwde werkelijkheid waarin zichtbaar wordt wat God van oorsprong heeft bedoeld.
Zo is ook het nieuwe verbond geen tijdelijke noodoplossing na de zondeval. Het openbaart Gods eeuwige bedoeling.
Al vóór de grondlegging van de wereld waren wij in Christus gekend:
“zoals Hij ons vóór de grondlegging der wereld in Hem uitverkoren heeft…” (Efeziërs 1:4)
Wat eeuwenlang verborgen bleef, is in Christus zichtbaar geworden:
“namelijk het geheimenis dat eeuwen en geslachten lang verborgen is geweest, maar nu geopenbaard is aan Zijn heiligen (…) Christus in u, de hoop op heerlijkheid.” (Kolossenzen 1:26-27)
Het nieuwe verbond is vanuit dit perspectief gebaseerd op de openbaring van ‘Christus in ons’. Jezus van Nazareth kwam om onze ogen te openen voor deze werkelijkheid.
Het nieuwe verbond reinigt ons bewustzijn van dode werken: van pogingen om door eigen inspanning iets van God te verkrijgen, te verdienen of veilig te stellen. Het openbaart dat Gods Leven reeds aanwezig is en dat bevrijding voortkomt uit Zijn genade.
Het nieuwe verbond openbaart Gods onvoorwaardelijke belofte van volledige verlossing uit de macht van zonde en dood, wat uiteindelijk leidt tot eeuwig Leven.
Daarom zegt Hebreeën:
“Waar dan voor deze dingen vrijlating bestaat, is er geen zondoffer meer nodig.” (Hebreeën 10:18)
God ziet de mens vanuit zijn oorsprong en bestemming in Christus. ‘Christus in ons’ is daarom niet het eindpunt van geloof, maar het beginpunt van bewustwording.
Onze verduistering verandert niets aan Gods zicht op de mens.
Jonge wijn in nieuwe zakken
Hier komen we bij een belangrijk onderscheid.
Wanneer het kruis uitsluitend wordt verstaan vanuit begrippen als wet, overtreding, straf en genoegdoening, krijgt de juridische structuur van het oude verbond een centrale plaats in de uitleg van het nieuwe.
Het beeld van Jezus over jonge wijn en nieuwe zakken helpt om daarover na te denken. De nieuwe werkelijkheid die in Christus openbaar wordt, vraagt om een manier van denken die past bij het nieuwe verbond.
Paulus schrijft scherp over het zoeken van gerechtigheid via de wet:
“Gij maakt Christus inactief (Grieks: katargeo), als gij door de wet gerechtigheid verwacht; buiten de genade staat gij.” (Galaten 5:4)
Het nieuwe verbond nodigt ons daarom uit om gerechtigheid niet alleen te verstaan als iets dat juridisch van buitenaf wordt toegekend, maar als deelname aan de werkelijkheid van Christus.
Wij zijn zonen en dochters van God. Christus is onze ware identiteit — niet als toekomstig ideaal, maar als diepste werkelijkheid.
Het nieuwe verbond was er al vóór de grondlegging van de wereld. Het is geworteld in Gods eeuwige bedoeling in Christus — en Christus raakt de ware identiteit van ieder mens.
Zolang ‘Christus in ons’ verborgen blijft voor ons bewustzijn, leven wij nog niet bewust vanuit die werkelijkheid. Het Christus-Leven is aanwezig, maar komt nog niet ten volle tot uitdrukking in ons bestaan.
Wanneer Christus nog verborgen blijft
Wanneer gerechtigheid vooral buiten onszelf wordt gezocht, kan zij iets worden waarvan wij geloven dat het ons eerst moet worden toegekend voordat wij door God aanvaard kunnen zijn.
Het nieuwe verbond opent een ander perspectief.
Wij zijn niet van nature losstaande mensen die eerst met God verbonden moeten worden. Ons bestaan is vanaf het begin geworteld in God. Christus is onze ware identiteit. Daarom zijn wij van oorsprong zonen en dochters van God, gedragen door Zijn Leven.
De grote beweging van het evangelie is daarom bewustwording: van duisternis naar Licht, van verblinding naar openbaring, van vervreemding naar het zien van wat altijd waar is geweest.
Wanneer wij leren leven vanuit die werkelijkheid, wordt het Koninkrijk van God hier en nu zichtbaar.
Dan worden zonen van God openbaar. Dat is waar de schepping met reikhalzend verlangen op wacht.
Misschien nodigt dit perspectief ons uit om opnieuw te kijken naar de betekenis van verzoening en het kruis en steeds dieper te ontdekken wat Jezus zichtbaar maakte: dat ‘Christus in ons’ woont, dat wij gezalfd zijn met Gods Geest en dat het Koninkrijk van God reeds onder ons aanwezig is.
Zoals Jezus verkondigde:
“Bekeert u, want het Koninkrijk van God is midden onder u!”
Reflectievragen
- Waar merk jij dat jouw geloof nog vooral gevormd wordt door schuld, prestatie of religieuze zekerheid?
- Wat verandert er wanneer je jezelf niet ziet als afgescheiden van God, maar als iemand in wie Christus reeds aanwezig is?
- Wat zou het betekenen om het Koninkrijk van God hier en nu werkelijk serieus te nemen?
Resoneert dit artikel bij je, of roept het vragen op?
Je bent van harte welkom om contact met ons op te nemen — we denken graag met je mee.
Samen bouwen aan bewustwording
Wil je helpen om deze boodschap verder te verspreiden? Met een vrijwillige bijdrage ondersteun je ons werk en maak je nieuwe artikelen mogelijk. Elke bijdrage, groot of klein, helpt ons enorm en wordt van harte gewaardeerd.
Wil je op de hoogte blijven van nieuwe artikelen?
Schrijf je dan hieronder in voor onze nieuwsbrief.
Één reactie op “Verzoening door voldoening opnieuw bekeken vanuit het oude en nieuwe verbond”
Dankjewel Peter voor deze studie!