Veel christenen verlangen naar een diepere geestelijke bewustwording. Daarom zoeken zij stilte, meditatie, contemplatie of andere oefeningen die helpen om tot rust te komen en bewuster te gaan leven.

Dat roept een belangrijke vraag op.

Kunnen wij zelf ons bewustzijn tot verlichting brengen? Of is daarvoor meer nodig dan een verandering van denken en aandacht?

Het probleem is niet een gebrek aan kennis

Paulus beschrijft de menselijke situatie anders dan wij vaak doen. Hij zegt niet dat we te weinig kennis hebben of dat we te weinig mediteren, maar dat ons bewustzijn verduisterd is.

In 2 Korintiërs 4 schrijft hij dat “de god van deze eeuw onze gedachten heeft verblind“. Het Griekse woord noēma dat doorgaans wordt vertaald met gedachten, verwijst niet zozeer naar het verstand, maar naar de wijze waarop de mens de werkelijkheid waarneemt en interpreteert.

Daarom spreekt Paulus over begrippen als:

• bedekking;
• verblinding;
• verlichting;
• openbaring;
• onthulling.

Het probleem ligt dus dieper dan ons denken alleen. Het raakt ons bewustzijn.

De werkelijkheid is nooit veranderd

“De ganse aarde is vol van Gods heerlijkheid.” (Jesaja 6:3)

Die werkelijkheid is nooit veranderd.

Christus is altijd de dragende werkelijkheid van de hele schepping geweest. Ieder mens leeft in deze Christus-werkelijkheid, bewust of nog onbewust. Christus is daarom niet een persoon die we volgen, maar de diepste grond van onze identiteit als mens van vlees en bloed.

De bedekking verandert dan ook niet wie wij ten diepste zijn, maar hoe wij God, onszelf, de ander en de werkelijkheid waarnemen.

Niet Christus is bedekt.

Ook onze ware Christus-identiteit is niet bedekt.

De bedekking ligt als het ware als een donkere sluier over ons bewustzijn. Daardoor nemen wij de werkelijkheid verduisterd waar.

Daarom schrijft Paulus dat wanneer iemand zich tot de Here wendt, de bedekking wordt weggenomen (2 Korintiërs 3:18). Niet de werkelijkheid verandert, maar onze waarneming van de werkelijkheid.

Verlossing bestaat daarom niet uit het ontvangen van een nieuwe identiteit of uit een verplaatsing naar een andere werkelijkheid. Zij bestaat uit de onthulling van de Christus-werkelijkheid en de openbaring van onze Christus-identiteit, die beiden altijd al een feit waren.

Kunnen wij onszelf dan veranderen?

Zowel Jezus als Paulus roepen ons wel degelijk op ons denken te vernieuwen. Maar daarmee komt ons bewustzijn niet perse tot verlichting.

Een vernieuwd denken maakt wel ruimte voor een nieuw perspectief. Oude overtuigingen mogen worden losgelaten. Een dualistisch wereldbeeld kan plaatsmaken voor een manier van kijken die meer in overeenstemming is met het Koninkrijk van God.

Ook onze focus speelt daarbij een belangrijke rol.

Stilte, meditatie, contemplatie en vertragen helpen ons los te komen van de voortdurende stroom van prikkels en gedachten. Jezus trok zichzelf regelmatig terug om te bidden. Zulke geestelijke oefeningen zijn daarom waardevol.

Toch suggereert het Nieuwe Testament nergens dat deze oefeningen op zichzelf tot Christus-bewustzijn leiden.

Drie lagen van waarnemen

Onze waarneming wordt minstens door drie factoren beïnvloed.

Allereerst is er onze focus. Waar wij onze aandacht op richten, bepaalt mede wat wij waarnemen.

Daarnaast is er ons wereldbeeld. Dat bepaalt hoe wij onze waarneming interpreteren.

Beide kunnen veranderen. Onderwijs, reflectie, en geestelijke oefeningen kunnen daarin een belangrijke rol spelen.

Maar daarmee is de weg nog niet voltooid.

Er is namelijk nog een derde laag.

Onze lichamelijke zintuigen begrenzen de werkelijkheid die wij kunnen waarnemen. Dat is geen defect, maar een kenmerk van het verduisterde menselijke bestaan. Wanneer ons bewustzijn zich volledig identificeert met wat deze beperkte waarneming aanbiedt, raakt het verduisterd voor de diepere werkelijkheid van Christus.

Niet omdat Christus verborgen is.

Maar omdat ons bewustzijn de Christus-werkelijkheid vanuit de verduistering niet kan ontsluiten.

De Geest opent onze ogen

Juist daarom spreekt Paulus steeds opnieuw over verlichting, openbaring en het wegnemen van de bedekking.

Hij zegt niet dat wij onszelf uiteindelijk kunnen verlichten, maar dat God het Licht laat schijnen in onze harten.

Hij roept ons niet op de bedekking bij onszelf te verwijderen, maar dat de bedekking wordt weggenomen.

We verlichten niet ons eigen bewustzijn, maar de ogen van ons hart worden verlicht.

De Geest creëert daarbij geen nieuwe werkelijkheid. Ons bewustzijn wordt geopend voor een werkelijkheid die altijd al aanwezig was, maar die buiten onze waarnemingshorizon viel.

Zoals de zon niet pas ontstaat wanneer zij boven de horizon verschijnt, zo komt Christus niet pas dichterbij wanneer de bedekking verdwijnt. De zon was er al. Alleen onze waarneming verandert.

Meer dan een intellectueel proces

Het vernieuwen van ons denken blijft daarom van groot belang.

Het bereidt als het ware de grond voor. Oude overtuigingen kunnen worden losgelaten. Stenen, doornen en distels kunnen worden verwijderd. Ons hart wordt ontvankelijker voor Gods werkelijkheid.

Maar de uiteindelijke doorbraak naar Christus-bewustzijn kunnen wij niet zelf tot stand brengen.

Het is geen uitkomst van onze intellectuele prestatie of onze toewijding aan geestelijke oefeningen.

Het gaat utieindelijk om openbaring door Gods Geest.

Of, met de woorden van Paulus:

“God heeft in onze harten geschenen om ons te verlichten met de kennis van de heerlijkheid van God in het aangezicht van Jezus Christus.”

De werkelijkheid was er al.

De Geest opent onze ogen ervoor.

“Ontwaakt gij die slaapt en staat op uit de dood, en Christus zal over u lichten“. (Efeziërs 5:14)

Christus zal over u lichten. In dat vertrouwen mogen we onze geestelijke weg bewandelen.

Reflectievragen

• Zie ik geestelijke groei vooral als een verandering van denken, of ook als een verandering van bewustzijn?
• Welke overtuigingen bepalen nog steeds mijn manier van waarnemen?
• Welke plaats hebben stilte, gebed en meditatie in mijn leven? Zijn zij voor mij een doel of een middel?
• Wat bedoelt Paulus wanneer hij spreekt over de “bedekking” van het hart?
• Ben ik bereid mij niet alleen intellectueel te laten overtuigen, maar mij ook door de Geest te laten verlichten?

Inspiratiedag 2.0 – zaterdag 4 juli a.s. in Capelle aan den IJssel

Tijdens Inspiratiedag 2.0 staan we uitgebreid stil bij de vraag hoe onze waarneming wordt gevormd, wat Paulus bedoelt met de vernieuwing van ons denken en hoe de Geest ons bewustzijn opent voor de werkelijkheid van het Koninkrijk van God.

Klik hier voor meer informatie en aanmelden

Resoneert dit artikel bij je, of roept het vragen op?
Je bent van harte welkom om contact op te nemen — we denken graag met je mee.

Wil je ons werk ondersteunen zodat we dit soort artikelen kunnen blijven delen? Een vrijwillige bijdrage is altijd welkom:
NL94 ASNB 0932 1927 50 t.n.v. P. Overduin

Wil je op de hoogte blijven van nieuwe artikelen?
Schrijf je dan hieronder in voor onze blog / infomail.